การบริหารจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมในระดับตำบล ศึกษากรณีเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา - สนสระน้อย นิธิกานต์; เลิศนอก อุบลวรรณ; สุขเสมอ บุญชณัฎฐา; โตสุวรรณ์ นวภัทร (วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสถานการณ์และปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยในเขตเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ 2. ศึกษาลักษณะรูปแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอยในเขตเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ และ 3. ศึกษาแนวทางการมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารจัดการขยะมูลฝอยในเขตพื้นที่เทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ ภายใต้กระบวนทัศน์การตีความ เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 40 คน โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาความร่วมกับ การตรวจสอบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1. สถานการณ์การจัดการขยะมูลฝอยในพื้นที่มีแนวโน้มปริมาณขยะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยขยะส่วนใหญ่เป็นขยะทั่วไปและขยะอินทรีย์จากครัวเรือน ขณะที่การคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทางยังไม่เป็นระบบ ส่งผลให้ภาระการจัดการตกอยู่ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นหลัก 2. รูปแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนปรากฏใน 4 ระดับ ได้แก่ การรับรู้ข่าวสาร การปรึกษาหารือ การประชุมรับฟังความคิดเห็น และการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม การมีส่วนร่วมเชิงลึกยังคงจำกัดอยู่ในลักษณะการมีส่วนร่วมผ่านตัวแทนของชุมชนเป็นส่วนใหญ่ และ 3. แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมที่เหมาะสมกับพื้นที่ ได้แก่ การส่งเสริมการลดปริมาณขยะตามหลัก 3R การสนับสนุนการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง การพัฒนาระบบธนาคารขยะในชุมชน และการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการวางแผนและกำหนดกติกาการจัดการขยะร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม และในเชิงวิเคราะห์ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ปัญหาสำคัญอยู่ที่ช่องว่างระหว่าง “การรับรู้” กับ “การปฏิบัติ” และข้อจำกัดของกลไกการมีส่วนร่วมที่ยังไม่เอื้อต่อการตัดสินใจร่วมอย่างแท้จริง ดังนั้นการจัดการขยะอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องบูรณาการทั้งมิติพฤติกรรมตามหลัก 3R ควบคู่กับการพัฒนาการมีส่วนร่วมเชิงอำนาจ เพื่อเปลี่ยนบทบาทของประชาชนจากผู้ปฏิบัติตามไปสู่หุ้นส่วนการจัดการในระดับพื้นที่