วารสารมนุษยศาสตร์ ฉบับบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยรามคำแหง

บทบรรณาธิการ: กาลามสูตร หรือ กามาสูตร

รศ. ดร. ประภาส พาวินันท์ — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

ความงามในพระนิพนธ์ประเภทกาพย์เห่เรือและกาพย์ห่อโคลง ของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ไชยเชษฐ์สุริยวงศ์

ดร. ณัฐวุฒิ คล้ายสุวรรณ — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความงามในพระนิพนธ์ประเภทกาพย์เห่เรือและกาพย์ห่อโคลงของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ ผลการศึกษาพบความงาม 3 ประการ ได้แก่ ความงามด้านเสียง ความงามด้านความหมาย และความงามด้านภาพในจิต โดยความงามทั้ง 3 ประการ ดังกล่าว เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้พระนิพนธ์ประเภทกาพย์เห่เรือและกาพย์ห่อโคลงของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร ไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ มีความไพเราะงดงาม จนเป็นที่นิยมของผู้รักในวรรณคดีไทยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

กระบี่กระบอง: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย

ผศ. ดร. กิติยวดี ชาญประโคน — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นการศึกษาเกี่ยวกับ ประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของการเล่นกระบี่กระบอง คุณค่าและภูมิปัญญาที่แฝงอยู่ในกระบี่กระบอง และสถานภาพปัจจุบันของการเล่นกระบี่กระบอง โดยใช้ข้อมูลจากเอกสารและข้อมูลภาคสนามที่ได้จากการสังเกตุการณ์การฝึกซ้อม การแสดง การแข่งขัน และการสัมภาษณ์ผู้เล่นและผู้เชี่ยวชาญ

ผลการศึกษาพบว่า กระบี่กระบองเป็นศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัวของไทยที่มีมาแต่สมัยโบราณ ในอดีตมีบทบาทสำคัญในการสู้รบทำสงครามเพื่อรักษาเอกราชและเพื่อขยายอาณาเขต ในระยะแรกของการเล่นกระบี่กระบองเป็นการฝึกซ้อมเพื่อเตรียมพร้อมในการสู้รบ โดยเอาหวายมาทำจำลองเป็นอาวุธที่ใช้สู้รบกันในสมัยโบราณ เช่น กระบี่ ดาบ ง้าว พลอง เป็นต้น และเอาหวายหรือหนังมาทำเป็น โล่ เขน และดั้ง แล้วมาจัดต่อสู้กันเหมือนการต่อสู้จริงในสนามรบ ต่อมาได้มีการประยุกต์ให้การฝึกซ้อมเกิดความสนุกสนานโดยแทรกกิจกรรมเชิงสันทนาการ และการแข่งขัน เพื่อมิให้เกิดความเบื่อหน่ายในการฝึกซ้อม ส่งผลให้กระบี่กระบองพัฒนาจากการฝึกซ้อมเพื่อเตรียมรบ มาเป็นการเล่น การแสดง และการกีฬา ที่จำลองการสู้รบด้วยอาวุธไทยโบราณ รวมทั้งการแสดงในราชสำนัก นอกจากนี้ยังพบคุณค่าและภูมิปัญญาในด้านต่าง ๆ ทั้งในด้านศิลปะและวัฒนธรรม ในการต่อสู้ป้องกันตัว ตลอดจนการพัฒนาจิตใจ วินัย และคุณธรรม ที่แฝงอยู่ในกระบี่กระบอง ซึ่งปรากฏผ่านระเบียบแบบแผนและหลักจริยธรรม ทั้งในการฝึกฝนและในการแสดงกระบี่กระบอง สถานภาพของการเล่นกระบี่กระบองในปัจจุบัน มีหน่วยงานหลักที่ส่งเสริมกีฬากระกระบองหลายหน่วยงาน มีการจัดการแข่งขันในระดับต่าง ๆ มีการฝึกและการสอนทั้งในโรงเรียนและสถาบันการศึกษา อย่างไรก็ตามผลการศึกษายังสะท้อนถึงแนวโน้มการลดลงของความนิยมและการสืบทอดศิลปะการต่อสู้นี้ ซึ่งอาจส่งผลต่อความยั่งยืนของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมชิ้นนี้

คำสำคัญ กระบี่กระบอง; ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม; ศิลปะการต่อสู้

สักขาลายล้านนา: จากอัตลักษณ์โบราณสู่มรดกทางวัฒนธรรมร่วมสมัย

รศ. วิโรจ นาคชาตรี — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา "สักขาลายล้านนา" จากอัตลักษณ์ดั้งเดิมสู่การเป็นทุนทางวัฒนธรรมในระบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยวิเคราะห์ผ่านทฤษฎีทุนทางวัฒนธรรมของ ปิแอร์ บูร์ดิเยอ ผลการศึกษาพบว่าอัตลักษณ์ "ลาวพุงดำ" ในอดีต สามารถจำแนกรูปแบบการสักจากหลักฐานจิตรกรรมฝาผนังได้ 4 ประเภทหลัก ซึ่งสะท้อนสถานะทางสังคมและคติความเชื่อ สำหรับในบริบทร่วมสมัย ลวดลายที่มีศักยภาพสูงสุดในการสร้างมูลค่าเพิ่มและเป็น Soft Power คือ "มอม" และ "ปะลู" ผ่านกลไก "การค้าบนร่างกาย" (Body Commercialize) ที่สร้างรายได้เชิงพาณิชย์

อย่างไรก็ตาม องค์ความรู้ดั้งเดิมซึ่งเป็นความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) กำลังเผชิญความเสี่ยงต่อการสูญหาย บทความนี้จึงเสนอแนวทางการจัดการโดยบูรณาการเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อแปลงองค์ความรู้ด้านสูตรหมึกและอักขระให้เป็นฐานข้อมูลดิจิทัล (Explicit Knowledge) ควบคู่กับการส่งเสริมการออกแบบผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ที่คำนึงถึงจริยธรรม เพื่อยกระดับมรดกทางวัฒนธรรมล้านนาสู่ความยั่งยืน

โรโมยุเลียดคำกลอน: การศึกษาเชิงประวัติและกลวิธีการประพันธ์

ผศ. ดร. สหะโรจน์ กิตติมหาเจริญ — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษา โรโมยุเลียดคำกลอน เชิงประวัติ ตลอดจนกลวิธี การประพันธ์ ซึ่งผู้แต่งคือนายพลอย ทหารมหาดเล็ก สมาชิกหอพระสมุดวชิรญาณและเป็นกวีสมัครเล่น ผลการศึกษาพบว่า โรโมยุเลียดคำกลอน เป็นวรรณกรรมที่มีที่มาจากพระนิพนธ์แปลร้อยแก้วเรื่อง นิทานเรื่องโรโมยุเลียด ในพระองค์เจ้าวรวรรณากร หรือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ โดยเผยแพร่ลงใน วชิรญาณ เมื่อ พ.ศ.2440 นอกจากนี้ โรโมยุเลียดคำกลอน ยังเป็นหลักฐานวรรณกรรมเรื่อง โรเมโอและ จูเลียด ที่แต่งเป็นร้อยกรองภาษาไทยเรื่องแรก แสดงถึงความสนใจของกวีที่สนใจนำเรื่องแปลกใหม่ บำรุงสติปัญญาผู้อ่านมาเผยแพร่แก่สมาชิกหนังสือ วชิรญาณ ด้านกลวิธีการประพันธ์ นายพลอย ทหารมหาดเล็กแต่ง โรโมยุเลียดคำกลอน ด้วยกลอนสุภาพ มีศิลปะการประพันธ์ทั้งด้านการใช้คำ การใช้เสียงสัมผัส การใช้บทสนทนาดำเนินเรื่องเป็นกลอนสุภาพ ขณะเดียวกันผู้แต่งเป็นผู้มีความรู้ทางภาษาและการแต่งคำประพันธ์

ศรัทธาหรือตัณหา : สุนทรียศาสตร์แห่งทวิภาวะใน La Morte amoureuse ของเตโอฟีล โกติเยร์

ดร. พุฒิตา สงวนไทร เลอแพรงซ์ — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0700

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ La Morte amoureuse ของเตโอฟีล โกติเยร์ (Théophile Gautier) โดยเสนอว่า “ทวิภาวะ” (la dualité) คือกลไกสำคัญที่ผู้ประพันธ์ใช้เพื่อสำรวจธรรมชาติความเป็นมนุษย์ ผ่านตัวละครโรมูอัลด์ ผู้ดำรงชีวิตระหว่างศรัทธาและตัณหา การวิเคราะห์แบ่งเป็นสามประเด็นหลัก ได้แก่ (1) ภาคนักบวช ซึ่งแสดงให้เห็นว่าอัตลักษณ์ทางศาสนาที่ดูมั่นคงและบริสุทธิ์นั้นตั้งอยู่บนการกดทับแรงขับตามธรรมชาติ อันกลายเป็นรากฐานของความเปราะบางในเวลาต่อมา (2) ภาคนักรัก ที่พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างโรมูอัลด์และคลาริมงด์ แวมไพร์สาวที่ทำหน้าที่เป็นผู้ให้กำเนิดอัตลักษณ์ใหม่ของโรมูอัลด์ ผ่านสุนทรียะแห่งความย้อนแย้ง ไม่ว่าจะเป็นความศักดิ์สิทธิ์และบาป ความงดงามและความสยดสยอง และ (3) ภาคชีวิตสองภพ ซึ่งเผยให้เห็นโรมูอัลด์ในฐานะสนามรบทางจิตวิญญาณที่ศรัทธาและตัณหาต่างช่วงชิงอำนาจเหนืออัตลักษณ์ โดยไม่มีฝ่ายใดมีชัยอย่างแท้จริง ผลการศึกษาพบว่าโกติเยร์ใช้มิติความเหนือจริงเป็นกลวิธีทางวรรณศิลป์ เพื่อเผยให้เห็นว่าแก่นแท้ของความเป็นมนุษย์มิได้ดำรงอยู่ในสภาวะความเป็นหนึ่งเดียว หากตั้งอยู่บน “ทวิภาวะ” อย่างเป็นนิรันดร์

คำสำคัญ : ทวิภาวะ, อัตลักษณ์, La Morte amoureuse, เตโอฟีล โกติเยร์, ศรัทธาและตัณหา