การสร้างจินตกรรมความเป็นพลเมืองของคาทอลิกในสังคมไทย - ตรียะประเสริฐ, ชวลิต (วารสารสังคมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2022)
งานชิ้นนี้วิเคราะห์กระบวนการสร้างจินตกรรมความเป็นพลเมืองของชาวคาทอลิก ภายใต้จินตกรรมของสังคมไทยที่นิยามว่า “ความเป็นพุทธคือความเป็นไทย” ซึ่งกลายเป็นปัญหาสำคัญที่ทำให้สังคมไทยมองว่าชาวคาทอลิกไม่ใช่คนไทย จากการวิจัยพบว่าในช่วงแรกของการก่อตัวในการสร้างความเป็นพลเมืองของชาวคาทอลิก แม้ชาวคาทอลิกจะได้ความเป็นพลเมืองไทยทางกฎหมายแล้ว แต่สังคมไทยก็ยังไม่ยอมรับในความเป็นพลเมืองไทยของชาวคาทอลิก โดยเฉพาะในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่เกิดการเบียดเบียนศาสนาคริสต์อย่างรุนแรง แต่ภายหลังเมื่อเกิดการสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ช่วยให้ชาวคาทอลิกไทยสามารถปรับตัวและสร้างจินตกรรมความเป็นพลเมืองไทยได้สำเร็จ ผ่านการลดความแปลกแยก (ความเป็นตะวันตก) และเพิ่ม “ความเป็นไทย” ให้กับศาสนาคริสต์ในประเทศไทย ทั้งจากการผสมผสานศิลปวัฒนธรรมของศาสนาคริสต์ในแบบไทย การปรับตัวเรื่องภาษาในบทสวด การบวชบาทหลวงชาวไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเข้าไปมีความสัมพันธ์ที่ดีกับสถาบันกษัตริย์