การศึกษารูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของอุโบสถวัดมอญ กรณีศึกษาชุมชนมอญปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษารูปแบบสถาปัตยกรรมอุโบสถวัดมอญ ในพื้นที่ชุมชนมอญ
ปากเกร็ด 1. เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบและรูปแบบสถาปัตยกรรมอุโบสถ และ 2. เพื่อศึกษาวิเคราะห์รูปแบบและองค์ประกอบของสถาปัตยกรรมอุโบสถวัดมอญ ตามช่วงอายุของอาคาร ซึ่งตามวัตถุประสงค์ทำให้ทราบถึงการจำแนกรูปแบบของอุโบสถที่เรียงตามระยะเวลาการก่อสร้าง พบว่ามีความเปลี่ยนแปลงโดยปรากฏที่รูปทรงอาคาร องค์ประกอบ การก่อสร้างอาคารใหม่ทดแทนอาคารเดิม ทั้งนี้การสร้างอุโบสถจะปรากฎในสมัยอยุธยาตอนต้น และสามารถสรุปได้ว่า อุโบสถสมัยอยุธยามีปรากฏชัดเจน เนื่องจากมีความสำคัญมากกว่าวิหารในสมัยสุโขทัย และวิสุงคามสีมาเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ดังนั้นผลที่ได้จากการศึกษาคือ การแสดงพัฒนาการของรูปแบบ รูปทรงและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมอุโบสถ ตั้งแต่สมัยสุโขทัยถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ตามอายุการก่อสร้างของวัดในพื้นที่การศึกษา พบว่าอุโบสถที่อยู่ในสมัยสุโขทัย มีโบสถ์ทรงโรง เสาหงส์ ธงตะขาบ และองค์ประกอบที่สำคัญ อุโบสถที่อยู่ในช่วงสมัยอยุธยา ปรากฎรูปทรงโรงตามคติมอญโบราณ คือมีทางเข้าแบบมหาอุตถ์ และยังมีรูปแบบทรงคฤห์ปรากฎมากขึ้น  โดยมีรูปทรงที่ปรากฎ 3 รูปแบบ คือ ทรงโรง ทรงคฤห์ และทรงเฉลียงแบบมีหลังคาจั่นหับ ในสมัยธนบุรีมีโบสถ์ทรงคฤห์ส่วนใหญ่ บางวัดยังปรากฎทรงเฉลียงแบบ
จั่นหับ และยังมีการทำเสาพะไล เสาหงส์ ธงตะขาบ สีมา ชื่ออักษรมอญ แต่มีการเปลี่ยนแปลงและหายไปคือ ไม่มีโบสถ์ทรงโรง ทางเข้าแบบมหาอุตถ์ และจิตรกรรมฝาผนัง แต่มีลายดาวเพดาน อีกทั้งยังมีการบูรณะสร้างใหม่ในหลายวัด รวมถึงการใช้สีสันและวัสดุอาคารที่ทันสมัยขึ้น และในสมัยรัตนโกสินทร์โบสถ์เป็นทรงคฤห์ทั้งหมด ไม่ปรากฎทรงโรงและทรงเฉลียงแบบจั่นหับอีกต่อไป มีการทำเสาพะไล เสาหงส์ ธงตะขาบ สีมา ชื่ออักษรมอญ ส่วนการเปลี่ยนแปลงและหายไปคือ ไม่มีอาคารทรงโรง ทรงเฉลียง ทางเข้าแบบ มหาอุตถ์ จิตรกรรมฝาผนังฝุ่นสีกาวไม่ปรากฎแล้วในบางวัด แต่มีลายดาวเพดานที่วิจิตรเพิ่มขึ้น อีกทั้งยังมีการบูรณะสร้างใหม่ รวมถึงสีและวัสดุอาคารทันสมัยขึ้นในระยะหลังจนปัจจุบัน