นโยบายและทิศทางการจัดการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ท่ามกลางพลวัตของการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 การจัดการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายระหว่างความพยายามยกระดับสู่ความเป็นเลิศในเวทีโลกกับพันธกิจในการตอบสนองต่อบริบทท้องถิ่น บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กลไกความสัมพันธ์ของนโยบายและทิศทางการจัดการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา ผ่านกรอบแนวคิดความขัดแย้งของการขยายตัว (Dilemmas of Expansion) และทฤษฎีตรรกะสถาบัน (Institutional Logics) ใน 4 มิติหลัก ได้แก่ 1) บทบาทมหาวิทยาลัยกับการมีส่วนร่วมเชิงปฏิสัมพันธ์กับสังคม 2) บทบาทมหาวิทยาลัยกับความสามารถและการเรียนรู้ของบัณฑิตศึกษาในโลกอนาคต 3) บทบาทมาตรฐานคุณภาพบัณฑิตเพื่อสมรรถนะในการแข่งขัน และ 4) บทบาทของมหาวิทยาลัยกับการพัฒนาท้องถิ่น โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบการสังเคราะห์เชิงบูรณาการ (Integrative Synthesis) โดยคัดเลือกและวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารนโยบายระดับชาติ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง และงานวิจัยที่ตีพิมพ์ ในฐานข้อมูลระดับชาติและนานาชาติ ในช่วงปี พ.ศ. 2557-2567 ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความขัดแย้งเชิงปฏิบัติการอย่างมีนัยสำคัญระหว่างตรรกะทางวิชาการที่มุ่งเน้นตัวชี้วัดสากลและถูกครอบงำด้วยวัฒนธรรมการตรวจสอบและการจัดอันดับมหาวิทยาลัยกับตรรกะทางสังคมที่ต้องการให้มหาวิทยาลัยเป็นที่พึ่งของชุมชน ความขัดแย้งนี้ส่งผลให้เกิดปัญหาความไม่สอดคล้องของสมรรถนะบัณฑิตและการสูญเสียทรัพยากรไปกับกระบวนการประกันคุณภาพที่ขาดความยืดหยุ่น เพื่อก้าวข้ามกับดักดังกล่าว บทความนี้จึงนำเสนอการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) จากการเน้นการตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานไปสู่การสร้างผลกระทบทางสังคม (Social Impact) และได้สังเคราะห์ข้อเสนอแนะเชิงกลยุทธ์ผ่านมุมมองระบบนิเวศ (Ecological System Perspective) ที่ครอบคลุม 3 ระดับ ได้แก่ 1) ระดับมหาภาค: เน้นการปรับนโยบายเพื่อเอื้อต่อพื้นที่นวัตกรรม (Sandbox) 2) ระดับมัชฌิมภาค: เน้นการปรับกระบวนการบริหารสถาบันการศึกษาให้ยืดหยุ่น และ 3) ระดับจุลภาค: เน้นการออกแบบหลักสูตรที่เน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อเป็นแนวทางในการขับเคลื่อนบัณฑิตศึกษาไทยให้มีความยั่งยืนและตอบโจทย์การพัฒนาประเทศอย่างแท้จริง
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม. (2565). กฎกระทรวงมาตรฐานการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษา พ.ศ. 2565. สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
_______. (2565). ประกาศคณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา เรื่อง เกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับบัณฑิตศึกษา พ.ศ. 2565. สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
_______. (2566). แผนงานการอุดมศึกษาเพื่อการผลิตและพัฒนากำลังคนของชาติ พ.ศ. 2564-2570 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2566-2570). กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม
กระทรวงศึกษาธิการ. (2567). ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง นโยบายการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568-2569. สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.
พรชัย มงคลวนิช. (2557). จับมือ 61 สถาบันอุดมศึกษาเอกชนสร้างค่านิยมคนดีมีคุณธรรม. [ออนไลน์]. ค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568, จาก : www.thairath.co.th/content/430584.
Buasuwan, P. (2018). Rethinking Thai Higher Education for Thailand 4.0. Asian Education and Development Studies, 7(2), 157-173.
Cai, Y., & Mehari, Y. (2015). The use of institutional theory in higher education research: A systematic review. Higher Education, 69(1), 1-25.
Chaeddhananan, K., & Dhirathiti, N. S. (2022). The Model for Strategic Drive of Thai higher Education Institutions toward World-Class Universities. Kasetsart Journal of Social Sciences, 43(2), 271-278.
Chaiya, C., & Ahmad, M. M. (2021). Success or Failure of the Thai Higher Education Development; Critical Factors in the Policy Process of Quality Assurance. Sustainability, 13(17), 9486-9515.
Chapman, D. W., & Chien, C. L. (2015). Dilemmas of Expansion: The Growth of Graduate Education in Malaysia and Thailand. Higher Education Studies, 5(3), 1-11.
Fry, G. W., & Bi, H. (2013). The evolution of educational reform in Thailand: The Thai educational paradox. Journal of Educational Administration, 51(3), 290-319.
Intarakumnerd, P. (2005). Government Mediation and Transformation of Thailand’s National Innovation System. Science, Technology & Society, 10(1), 87-104.
Jacobson, G. and Shepard, N. (2016). Balance Function Assessment and Management. 2nd Edition, Plural Publishing, San Diego.
Jones, C., & Pimdee, P. (2017). Innovative ideas: Thailand 4.0 and the fourth Industrial Revolution. Asian International Journal of Social Sciences, 17(1), 4-32.
Komoldit, K., Tawisook, M., & Pilanthanond, N. (2018). Graduate school management characteristics to ensure production of quality graduates for sustainable competitiveness. Mediterranean Journal of Social Sciences, 9(4), 121-129.
Lao, R. (2015). A critical study of Thailand’s Higher Education Reforms: The Culture of Borrowing. Routledge.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (OECD). (2016). Education in Thailand: An OECD-UNESCO perspective. OECD Publishing.
Rhein, D., & Nanni, A. (2021). The impact of Global University Rankings on Universities in Thailand: don’t hate the player, hate the game. Globalisation, Societies and Education, 21(1), 55-65.
Scott, T., & Guan, W. (2022). Challenges Facing Thai higher Education Institutions Financial Stability and Perceived Institutional Education Quality. Power and Education, 15(3), 326-340.
Teles, R., Valle, A., & Rodriguez, S. (2020). Burnout among teachers in higher education: An empirical study of higher education institutions in Portugal. International Journal of Management Science and Business Administration, 6(5), 7-15.
Thornton, P. H., Ocasio, W., & Lounsbury, M. (2012). The institutional logics perspective: A new approach to culture, structure, and process. Oxford University Press.
Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human Resource Development Review, 4(3), 356-367.
Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: Updated methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546-553.
Zhuang, T., Liu, B., & Ding, R. (2022). The Perception and Experience of Young Researchers in Doctoral Programmes in the Context of Recent Reforms in Kazakhstan. European Journal of Education, 57(3), 484-498.
