การพัฒนาโมเดลการจัดการทุนทางวัฒนธรรมล้านนาจากจิตรกรรมสักขาลาย วัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
ลายสักขาลาย, ทุนทางวัฒนธรรม, เศรษฐกิจสร้างสรรค์, จิตรกรรมฝาผนัง, ล้านนาบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ รูปแบบ และความหมายของลายสักขาลายจากจิตรกรรมฝาผนังวัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ (2) เพื่อพัฒนาโมเดลการจัดการทุนทางวัฒนธรรมสำหรับประยุกต์ใช้ในเศรษฐกิจสร้างสรรค์ และ (3) ศึกษาแนวทางสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าและบริการ การดำเนินการเป็นการวิจัยและพัฒนาเชิงคุณภาพ ผ่านการวิจัยเอกสาร การสังเกตจิตรกรรมฝาผนัง การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ และการสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผลวิจัยพบว่า จิตรกรรมฝาผนังวัดพระสิงห์เป็นคลังข้อมูลสำคัญของวัฒนธรรมการสักขาลายล้านนา สามารถจำแนกลายสักได้ 4 ประเภทหลัก ซึ่งสะท้อนสถานะทางสังคมและความเชื่อในอดีต สัญลักษณ์สำคัญที่ค้นพบคือ มอม แมว และนกยูง โดยเฉพาะ “มอม” ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นอัตลักษณ์ที่โดดเด่นและมีศักยภาพสูงในการต่อยอดเชิงเศรษฐกิจ โดยผู้วิจัยได้พัฒนา “โมเดลการจัดการทุนทางวัฒนธรรมลายสักขาลายล้านนา” ประกอบด้วยฐานข้อมูลลายสักพร้อมการวิเคราะห์ความหมาย ควบคู่กับกรอบการจัดการเชิงจริยธรรมเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งโมเดลที่พัฒนาขึ้นสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์องค์ความรู้ที่เสี่ยงต่อการสูญหาย และสามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ของจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งจะช่วยเสริมสร้างศักยภาพของวัฒนธรรมล้านนาในฐานะพลังสร้างสรรค์
เอกสารอ้างอิง
กมลวรรณ พงษ์กุล และปณต นวลใส. (2566). การออกแบบผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกที่สะท้อนอัตลักษณ์สักขาลายกลุ่มชาติพันธุ์ภูไท จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิชาการ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี, 6(3), 42-55. https://so02.tcithaijo.org/index.php/human_dru/article/view/265707
กฤษฎา พรหมเวค และปรัชญา ชุ่มนาเสียว. (2567). การสักยันต์ในฐานะซอฟต์พาวเวอร์ของไทย. วารสารรามคำแหง ฉบับมนุษยศาสตร์, 43(1), 175-194. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/huru/article/view/274031
จันทกานต์ สิทธิราช, ธนพร หมูคำ, ศรีวิไล พลมณี และประเทือง ทินรัตน์. (2564). การดำรงอยู่ของอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารรามคำแหง ฉบับมนุษยศาสตร์, 40(1), 23-48. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/huru/article/view/252610
ธนาวุฒิ ฤทธิ์ช่วย. (2560). กระบวนการสื่อสารเพื่อสืบทอดวัฒนธรรมการสักล้านนา. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
พรรษา เครือคล้าย และนพดล อินทร์จันทร์. (2565). การออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากลายสักยันต์ไทย สำหรับกลุ่มคนเจเนอเรชั่นวาย. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี, 5 (1), 72-81. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/ISSC/article/view/250660
พระวิรัตน์ จนฺทโก (ศรีคำมนตรี). (2550) การศึกษาวิเคราะห์คุณค่าทางสุนทรียะในศิลปะลายสัก. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2002). Dialectic of enlightenment: Philosophical fragments (E. Jephcott, Trans.). Stanford University Press. (Original work published 1944)
Bock, C. A. (1986). Temples and elephants: Travels in Siam in 1881-1882. Oxford University Press. (Original work published 1884).
Hall, S., & du Gay, P. (1996). Questions of Cultural Identity. London: Sage Publications. https://ich.unesco.org/en/what-is-intangible-heritage-00003
UNESCO. (2003). Text of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/convention
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
