แนวทางส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อของเด็กและเยาวชนเพื่อการเฝ้าระวัง สื่อที่ไม่ปลอดภัยและไม่สร้างสรรค์ในจังหวัดจันทบุรี ระยอง ตราด
คำสำคัญ:
การรู้เท่าทันสื่อ, การรับรู้ความเสี่ยง , การมีส่วนร่วมของเยาวชน , จันทบุรี, ระยอง , ตราดบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการรู้เท่าทันสื่อ การรับรู้ความเสี่ยง และพฤติกรรมการเฝ้าระวังสื่อของเด็กและเยาวชน 2) วิเคราะห์บทบาทของครอบครัว สถานศึกษา และการมีส่วนร่วมของเยาวชนต่อการรู้เท่าทันสื่อ 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ความเสี่ยง บทบาทครอบครัว สถานศึกษา และการมีส่วนร่วมของเยาวชน กับระดับการรู้เท่าทันสื่อ และ 4) หาแนวทางในการส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อของเด็กและเยาวชนเพื่อการเฝ้าระวังสื่อที่ไม่ปลอดภัยและไม่สร้างสรรค์อย่างยั่งยืนในจังหวัดจันทบุรี ระยอง ตราด ใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่าง 400 คน ด้วยแบบสอบถามที่สุ่มแบบแบ่งชั้นหลายขั้นตอน และเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 12 คนผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์สหสัมพันธ์และการวิเคราะห์สมการโครงสร้าง (SEM) รวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ ผลการวิจัยพบว่า 1) เด็กและเยาวชนมีระดับการรู้เท่าทันสื่อสูง (M = 3.89) การรับรู้ความเสี่ยงสูงมาก (M = 4.25) และการมีส่วนร่วมเฝ้าระวังสื่อสูง (M = 3.92) 2) บทบาทของครอบครัว สถานศึกษา และการมีส่วนร่วมของเยาวชนต่อการรู้เท่าทันสื่อสะท้อน “กลไกสามประสาน” ได้แก่ ครอบครัวเป็นทัศนคติสื่อ สถานศึกษาเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และเยาวชนเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงสื่อ 3) การวิเคราะห์ SEM แสดงให้เห็นว่า การรับรู้ความเสี่ยง บทบาทครอบครัวและสถานศึกษา มีอิทธิพลเชิงบวกต่อการรู้เท่าทันสื่อ ( β= .174–.196) โดยโมเดลมีความสอดคล้องดี (CFI = .96, RMSEA = .04) และ 4) แนวทางการส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อของเด็กและเยาวชนเพื่อการเฝ้าระวังสื่อที่ไม่ปลอดภัยและไม่สร้างสรรค์ ประกอบด้วย การบูรณาการหลักสูตรสื่อปลอดภัย การเสริมศักยภาพครอบครัว การจัดตั้งเครือข่ายเยาวชนเฝ้าระวังสื่อ และการพัฒนาแพลตฟอร์มติดตามสื่อระดับจังหวัดอย่างเป็นระบบ
เอกสารอ้างอิง
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2566). รายงานสถานการณ์สื่อกับเด็กและเยาวชน. สสย.
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2566). รายงาน รู้จัก รู้ใช้ รู้เท่าทันสื่อ เพื่อการขับเคลื่อนสังคมโครงการเสวนา 5 ภูมิภาค สัญจร ครั้งที่ 4 จังหวัดจันทบุรี. https://www.thaimediafund.or.th/tmf_news021223
สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดระยอง. (2568). EDU STATISTICS Rayong: สารสนเทศด้านการศึกษา ปีการศึกษา 2568. กระทรวงศึกษาธิการ. https://edustatistics.moe.go.th/rayong/
Banaji, S., & Buckingham, D. (2013). The civic web: Young people, the Internet and civic participation. MIT Press.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Sage.
Bronfenbrenner, U. (1994). Ecological models of human development. In T. Husén & T. N. Postlethwaite (Eds.), International encyclopedia of education (2nd ed., Vol. 3, pp. 1643–1647). Pergamon Press.
Bronfenbrenner, U. (1997). Ecological models of human development. In G. V. Bremner, A. Fogel, & S. A. Taylor (Eds.), International encyclopedia of education (2nd ed). Elsevier.
Chen, H., & Lee, C. (2022). The impacts of digital literacy and online risk perception on adolescents’ safe internet use. Journal of Adolescence, 94, 10–22. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2021.11.007
Chuastapanasiri. T. (2019). Khumue ru thaothan sue onlai lae fao rawang sue mai plotphai to dek lae yaowachon (Online media literacy guidline). Thai Media Fund.
Clark, L. S. (2011). The parent app: Understanding families in the digital age. Oxford University Press.
Cleary, M., Horsfall, J., & Hayter, M. (2014). Data collection and sampling in qualitative research: Does size matter Journal of Advanced Nursing, 70(3), 473–475.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Hobbs, R. (2021). Media literacy in action: Questioning the media. Rowman & Littlefield.
Livingstone, S. (2004). Media literacy and the challenge of new information and communication technologies. The Communication Review, 7(1), 3–14.
Livingstone, S., & Haddon, L. (2020). Children’s online risks, opportunities, and skills: A decade of research and policy change. Journal of Children and Media, 14(2), 165–179.
Livingstone, S., Stoilova, M., & Nandagiri, R. (2023). Children’s data and privacy online: Growing up in a digital age. Policy Press.
Livingstone, S., et al. (2023). Global Kids Online: Comparative report 2023. UNICEF Office of Research.
Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2nd ed.). McGraw-Hill.
Office of the National Digital Economy and Society Commission. (2023). Thailand digital economy and society development report 2023. Ministry of Digital Economy and Society.
Pangrazio, L. (2019). Young people’s literacies in the digital age: Continuity and change. Routledge.
Pangrazio, L., & Selwyn, N. (2018). It’s not like it’s life or death or whatever: Young people’s understandings of social media data. Social Media + Society, 4(3), 1–9.
Pangrazio, L., & Sefton-Green, J. (2021). Digital literacies and digital safety: Redefining risk in the age of misinformation. Media, Culture & Society, 43(7), 1341–1356.
Potter, W. J. (2019). Media literacy (10th ed.). SAGE Publications.
Rosenstock, I. M., Strecher, V. J., & Becker, M. H. (1988). Social learning theory and the Health Belief Model. Health Education Quarterly, 15(2), 175–183.
Smahel, D., Machackova, H., Mascheroni, G., Dedkova, L., Staksrud, E., Ólafsson, K., Livingstone, S., & Hasebrink, U. (2020). EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries. EU Kids Online.
Sittichai, R. (2022). Parental involvement and digital media use behaviors among Thai youth. Journal of Child and Adolescent Behavior, 10(3), 184–195.
UNESCO. (2017). Media and information literacy: Reinforcing human rights, countering radicalization and extremism. UNESCO Publishing.
UNESCO. (2021). Media and information literacy curriculum for teachers (2nd ed.). UNESCO Publishing.
Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). SAGE Publications.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
