พลวัตเชิงโครงสร้างและความไม่สมมาตรทางเพศในตลาดแรงงานไทย: หลักฐานจากการแยกองค์ประกอบแบบ Shift-Share

บทคัดย่อ

         การศึกษานี้มุ่งวิเคราะห์พลวัตการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการจ้างงานในตลาดแรงงานไทย ภายใต้บริบทของการเปลี่ยนผ่านทางประชากรศาสตร์และการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างงาน โดยใช้ข้อมูลภาคตัดขวางซ้ำจากการสำรวจภาวะการทำงานของประชากร ครอบคลุม 68 ไตรมาส ตั้งแต่ไตรมาสที่ 1 พุทธศักราช 2550 ถึงไตรมาสที่ 4 พุทธศักราช 2566 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยแรงงานอายุ 18–65 ปีที่มีรายได้จากการจ้างงานตามขอบเขตของการศึกษา อาชีพถูกจำแนกออกเป็น 3 กลุ่มลักษณะงาน ได้แก่ งานเชิงคิดวิเคราะห์ งานทำซ้ำเป็นระบบ และงานใช้แรงงาน โดยประยุกต์ใช้การวิเคราะห์แยกองค์ประกอบแบบ Shift-Share เพื่อจำแนกการเปลี่ยนแปลงของสัดส่วนการจ้างงานออกเป็น 3 องค์ประกอบ ได้แก่ ผลจากการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบของกำลังแรงงาน ผลจากการเปลี่ยนแปลงความโน้มเอียงในการจ้างงานภายในกลุ่มแรงงาน และผลร่วมระหว่างสององค์ประกอบ ผลการศึกษาพบว่า การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการจ้างงานในหลายกลุ่มแรงงาน โดยเฉพาะแรงงานระดับการศึกษาปานกลาง มีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงความโน้มเอียงในการจ้างงานภายในกลุ่มแรงงานมากกว่าการเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบของกำลังแรงงานเพียงอย่างเดียว เมื่อจำแนกผลตามเพศและระดับการศึกษา พบรูปแบบความไม่สมมาตรทางเพศอย่างชัดเจน ทั้งนี้ ในกลุ่มแรงงานระดับประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาตอนปลายหรือประกาศนียบัตรวิชาชีพ แรงงานหญิงมีผลจากความโน้มเอียงในการจ้างงานเป็นลบในทุกกลุ่มลักษณะงาน ซึ่งสะท้อนข้อจำกัดของช่องทางรองรับการปรับตัวผ่านการเคลื่อนย้ายระหว่างลักษณะงาน ในทางตรงกันข้าม แรงงานชายระดับการศึกษาเดียวกันมีผลเป็นลบในงานเชิงคิดวิเคราะห์และงานทำซ้ำเป็นระบบ แต่มีผลเป็นบวกในงานใช้แรงงาน ซึ่งชี้ให้เห็นว่างานใช้แรงงานอาจทำหน้าที่เป็นช่องทางรองรับการปรับตัวบางส่วนสำหรับแรงงานชาย ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนว่า การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของการจ้างงานมิได้เป็นกลางทางเพศ นโยบายตลาดแรงงานจึงไม่ควรพึ่งพาการยกระดับทักษะแรงงานในภาพรวมเพียงอย่างเดียว แต่ควรให้ความสำคัญกับการส่งเสริมให้เกิดงานคุณภาพ การสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านทางอาชีพให้เหมาะสมกับแรงงานแต่ละกลุ่ม และการออกแบบมาตรการคุ้มครองทางสังคมที่คำนึงถึงข้อจำกัดในการปรับตัวที่แตกต่างกันตามเพศด้วยเช่นกัน