การพัฒนาครูอิสลามศึกษาเพื่อเสริมสร้างสันติภาพในจังหวัดชายแดนภาคใต้
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งนำเสนอแนวคิด Peace Teacher Building เพื่อพัฒนาครูอิสลามศึกษาให้มีบทบาทเป็น “ครูผู้สร้างสันติภาพ” (Peace Teachers) ในบริบทจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย ซึ่งเผชิญปัญหาความรุนแรง ความไม่เข้าใจ และความเหลื่อมล้ำทางสังคมมายาวนาน การศึกษานี้วิเคราะห์แนวคิดจากเอกสารทั้งในและต่างประเทศ โดยบูรณาการหลักการของ Peace Education กับกรอบแนวคิด Teacher Building ที่เน้นการพัฒนาครูแบบองค์รวม 4 มิติ ได้แก่ ด้านความรู้ (Knowledge) ด้านทักษะ (Skills) ด้านเจตคติ (Attitude) และด้านคุณธรรมจริยธรรม (Ethics) ภายใต้กรอบอิสลามที่ยึดหลักอัลกุรอานและซุนนะฮฺเป็นฐาน ผลการวิเคราะห์ชี้ว่า ครูอิสลามศึกษาคือกลไกสำคัญในการเสริมสร้างสันติภาพเชิงบวก (Positive Peace) ผ่านการจัดการเรียนรู้ที่เน้นคุณค่าของความยุติธรรม ความเมตตา และการยอมรับความหลากหลาย บทความเสนอรูปแบบการจัดการเรียนรู้ 3 แนวทาง ได้แก่ (1) การเรียนรู้เชิงบูรณาการ (Integrated Learning) เพื่อเชื่อมโยงหลักธรรมอิสลามกับศาสตร์อื่น ๆ (2) การเรียนรู้บนฐานชุมชน (Community-Based Learning for Peace) เพื่อสร้างเครือข่ายสังคมแห่งสันติ และ (3) การเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง (Transformative Peace Learning) ที่มุ่งพัฒนาเจตคติและพฤติกรรมของผู้เรียนให้เป็น “ผู้แทนแห่งสันติ” แนวคิด Peace Teacher Building เป็นกรอบพัฒนาครูอิสลามศึกษาอย่างยั่งยืน ที่ผสานหลักธรรมอิสลามเข้ากับทฤษฎีสมัยใหม่ เพื่อสร้างครูผู้นำการเปลี่ยนแปลงทางสังคมไปสู่สันติภาพที่ยุติธรรม ครอบคลุม และถาวรในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย.
Article Details
เอกสารอ้างอิง
จารึก ศิรินุพงศ์, สุชาติ ใหมอ่อน, และอำพร มณีเนียม. (2560). กระบวนการสื่อสารเพื่อสร้างเสริมสันติของผู้นำทางสังคมใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ [รายงานการวิจัย]. สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ชวิน พงษ์ผจญ. (2561). สภาพปัญหาในการพัฒนาการศึกษาเพื่อสร้างสันติสุขของโรงเรียนรัฐบาลในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 44(2), 116–157.
ฆายนีย์ ช. บุญพันธ์. (2562). การมีส่วนร่วมของกลุ่มต่าง ๆ เพื่อสร้างสันติภาพอย่างยั่งยืนในชายแดนใต้. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 17(1), 100–117.
เทิดทูน ไทศรีวิชัย, วิโรฒน์ ชมพู, ปกรณ์ สุปินานนท์, และสืบวงศ์ กาฬวงศ์. (2567). จากครูสอนสู่ครูโค้ช. อมรินทร์ คอร์เปอเรชั่นส์.
ธนัญกรณ์ หิรัญญ์ไพสิฐกุล, ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, และมะรอนิง สาแลมิง. (2565). การสร้างสันติภาพในภาพพจน์เหมารวม อัตลักษณ์มลายูและความห่างทางสังคมของคนรุ่นใหม่ในปัตตานี. วารสารความขัดแย้งและสันติศึกษา, 1(2), 112–140.
ธีรดา จงกลรัตนาภรณ์, พนม คลี่ฉายา, ธีรพงศ์ เสรีสำราญ, และกมลรัตน์ กิจรุ่งไพศาล. (2568). มองความขัดแย้งจังหวัดชายแดนใต้ด้วยกระบวนทัศน์การเล่าเรื่องที่ข้ามพ้นตัวตน. วารสารนิเทศศาสตร์, 43(1), 111–132.
พระไพศาล วิสาโล. (2550). สันติวิธีและปฏิบัติการไร้ความรุนแรง. ศูนย์ศึกษาพัฒนาสันติวิธี มหาวิทยาลัยมหิดล.
ภิรัลญากาญจณ์ เสือเพ็ง, และภาณุวัฒน์ ภักดีวงศ์. (2562). แนวทางการจัดการศึกษาสันติศึกษาเพื่อลดความรุนแรงในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 21(2), 238–255.
มูฮัมมัดอาฟีฟีย์ อัศศอลีฮีย์, และนัชชิมา บาเกาะ. (2563). พฤติกรรมการสอนที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ในผู้เรียนของครูอิสลามศึกษาที่ปฏิบัติงานในโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม ในเขตพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดยะลา. Journal of Islamic Studies, Prince of Songkla University, 11(1), 14–32.
วราทิต อาทิตวโร, มีชัย กิจฺจสาโร, ปริยัติ พุทธิคุณ, บัวพันธ์ ฉนฺทธมฺโม, และอุมารินทร์ เลิศสหพันธุ์. (2568). บทบัญญัติพื้นฐานทางศาสนา: แนวคิดการสร้างสันติในสังคมไทย. วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 4(2), 78–92.
สุไม บิลไบ. (2567). การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ผ่านกระบวนการเรียนการสอนแบบโครงงานเป็นฐานของนักศึกษาวิชาชีพครู สาขาวิชาการสอนอิสลามศึกษา. วารสารอิเล็กทรอนิกส์การเรียนรู้ทางไกลเชิงนวัตกรรม, 14(1), 26–40.
อดิสร จันทรสุข (บ.ก.). (2567). ครูผู้ก่อการ. ภาพพิมพ์.
อิสมาอีล ลุตฟี จะปะกียา. (2549). อิสลามศาสนาแห่งสันติภาพ. สำนักงานความร่วมมือเพื่อเผยแพร่และสอนอิสลาม
อัร-ร็อบวะฮฺ.
Abidin, A. A., Fatawi, I., & Kausar, S. (2025). The values of Islamic education for building tolerance in the Jombang community: A qualitative study of the role of Religious Harmony Forum. Tafkir: Interdisciplinary Journal of Islamic Education, 6(1), 1–16. https://doi.org/10.31538/tijie.v6i1.1182
Bajaj, M. (2008). "Critical" peace education. In M. Bajaj (Ed.), Encyclopedia of peace education (pp. 33–38). Information Age Publishing.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.
Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191.
Galtung, J. (1996). Peace by peaceful means: Peace and conflict, development and civilization. International Peace Research Institute.
Harris, I. M., & Morrison, M. L. (2012). Peace education (3rd ed.). McFarland.
Idrus, R., & Irham, M. A. (2022). The role of cultural literacy and peace education in harmonization of religious communities. Journal of Social Studies Education Research, 13(3), 174–204.
Ismail, S., & Yusof, R. (2021). Teacher development in Islamic education: A peace perspective. International Journal of Islamic Studies, 29(2), 77–95.
Nasir, H. W. (2023). Peace in Islam in the light of the Holy Quran and Hadith. Lectures: Journal of Islamic and Education Studies, 2(3), 162–170.
Nazar, U. I. (2023). Peace and conflict resolution in Islam: A perspective building. Indonesian Journal of Interdisciplinary Islamic Studies, 6(2), 127–152.
Qasserras, M. (2024). Character and peacebuilding in Islamic pedagogy, 'Tazkiyah' and 'Taaruf' concepts as a case study. At-Tadzkir: Islamic Education Journal, 3(1), 26–34.
Reardon, B. A. (1988). Comprehensive peace education: Educating for global responsibility. Teachers College Press.
Reardon, B. A. (1996). Gender, peace and education. UNESCO.
Santoso, M. A. F., & Khisbiyah, Y. (2021). Islam-based peace education: Values, program, reflection and implication. Indonesian Journal of Islam and Muslim Societies, 11(1), 185–207. https://doi.org/10.18326/ijims.v11i1.185-207
UNESCO. (1995). Declaration and programme of action on a culture of peace. UNESCO.
