รัฐประศาสนศาสตร์ 4.0 : องค์กรอิสระแบบกระจายอำนาจ ธรรมาภิบาล และการบริการสาธารณะในยุคดิจิทัล

กฤษฎา พรหมเวค; ปรัชญา ชุ่มนาเสียว; สุดารัตน์ ทิพาพงศ์

ผู้แต่ง

กฤษฎา พรหมเวค คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
ปรัชญา ชุ่มนาเสียว คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
สุดารัตน์ ทิพาพงศ์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง

คำสำคัญ:

รัฐประศาสนศาสตร์, องค์กรอิสระแบบกระจายอำนาจ, ธรรมาภิบาล และการบริการสาธารณะ

บทคัดย่อ

บทความนี้วิเคราะห์พลวัตของการบริหารภาครัฐในยุคดิจิทัลผ่านกรอบแนวคิดรัฐประศาสนศาสตร์ 4.0 ซึ่งเป็นการต่อยอดจากแนวคิดการจัดการภาครัฐแนวใหม่ (New Public Management) และการจัดการปกครองแบบประสานความร่วมมือ (Collaborative Governance) โดยเน้นการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลขั้นสูง เช่น Blockchain และ Smart Contracts เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และการมีส่วนร่วมของประชาชน บทความให้ความสำคัญกับการประยุกต์ใช้องค์กรอิสระแบบกระจายอำนาจ (Decentralized Autonomous Organizations (DAO)) ในการจัดสรรงบประมาณแบบมีส่วนร่วม การบริหารจัดการชุมชน และการออกแบบนโยบายสาธารณะบนฐานข้อมูลเปิด ผลการวิเคราะห์พบว่า องค์กรอิสระแบบกระจายอำนาจมีศักยภาพในการลดการทุจริต เพิ่มความโปร่งใสและกระจายอำนาจการตัดสินใจให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตาม การประยุกต์ใช้องค์กรอิสระแบบกระจายอำนาจในภาครัฐยังเผชิญข้อจำกัดด้านกฎหมาย โครงสร้างราชการ และการยอมรับในระดับสถาบัน บทความจึงเสนอกรอบนโยบายเพื่อส่งเสริมการปรับตัวเชิงดิจิทัลของรัฐไทย โดยเน้นการสร้าง โครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยี การยกระดับทักษะบุคลากร และการออกแบบเชิงนโยบายที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วมของพลเมือง

เอกสารอ้างอิง

กมลา บัวยั่งยืน. (2561). ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับสัญญาอัจฉริยะ (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชากฎหมายการค้าระหว่างประเทศ). ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

กัลยาณี แก้วเมือง และคณะ. (2566). การบริหารงานภาครัฐในยุคดิจิทัล: แนวคิดและพัฒนาการจัดทำบัตรประชาชนดิจิทัล (Digital ID). วารสารการจัดการและพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 3(1), 74–90.

พระมหาไทยน้อย ญาณเมธี (สลางสิงห์) และพระศิลาศักดิ์ สุเมโธ (บุญทอง). (2564). การปรับตัวองค์กรภาครัฐสู่ยุคความเป็นรัฐบาลดิจิทัล. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 21(3), 289–299.

เรวัต แสงสุริยงค์. (2562). บนเส้นทางการพัฒนารัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์ในสังคมไทย: ยุคดิจิทัล. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 27(55), 294–317.

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). ETDA พาสำรวจ 5 ประเทศต้นแบบรัฐบาลดิจิทัล พัฒนา e-Government สร้างบริการสุดล้ำเพื่อประชาชน. สืบค้น 28 สิงหาคม 2568, จาก https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/5e-Government.aspx

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน). (2563). เปลี่ยนผ่านภาครัฐสู่ยุคดิจิทัล (Transform Government to The Digital Age). สืบค้น 28 สิงหาคม 2568, จาก https://shorturl.asia/nhGRr

ACSH (2022). Open [Government] Data Policies and Practices: Select Country Cases. Astana, Kazakhstan: Astana Civil Service Hub.

Bertot, J. C. et al. (2010). Using ICTs to Create a Culture of Transparency: e-Government and Social Media as Openness and Anti-Corruption Tools for Societies. Government Information Quarterly, 27(3), 264–271.

Choi, Y. S. (2020). Smart City Development Projects in The Republic of Korea. R-Economy, 6(1), 40–49.

Duggal, M. (2021). The Dawn of the Digital Yuan: China’s Central Bank Digital Currency and Its Implications. Stockholm-Nacka: Institute for Security and Development Policy.

Frana, P. L. (2024). Assessing Smart Nation Singapore as an International Model for AI Responsibility. International Journal on Responsibility, 7(1), 1–30.

Hood, C. (1991). A Public Management for All Seasons?. Public Administration, 69(1), 3–19.

Hughes, O. E. (2003). Public Management and Administration: An Introduction. (3rd ed.). Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan.

Kettunen, P. & Kallio, J. (2020). Digital Government as a Tool for Innovation in the Public Sector. International Journal of Public Sector Management, 33(5), 531-548.

Mærøe, A. R. et al. (2020). Increasing Citizen Participation in E-Participatory Budgeting Processes. Journal of Information Technology & Politics, 18(2), 1–23.

Margetts, H. & Dunleavy, P. (2013). The Second Wave of Digital-Era Governance: A Quasi-Paradigm for Government on The Web. Philosophical Transactions A, 371(1987), 1-17.

Osborne, S. P. (2006). The New Public Governance?. Public Management Review, 8(3), 377–387.

Razaque, A. et al. (2025). Blockchain-Enabled Smart Contracts and Prioritized Delegated Proof-of-Stake Paradigm for Secure and Scalable Electronic Voting Systems. Blockchain: Research and Applications, 6(1), 1-17.

Schuppan, T. (2009). E-government in developing countries: Experiences from Sub-Saharan Africa. Government Information Quarterly, 26(1), 118–127.

Tapscott, D. & Tapscott, A. (2017). How Blockchain is Changing Finance. Boston, MA, USA: Harvard Business Review.

_____. (2017). Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin and Other Cryptocurrencies is Changing the World. New York: Penguin.

Tunzina, T. et al. (2024). Blockchain-Based Central Bank Digital Currency: Empowering Centralized Oversight with Decentralized Transactions. IEEE Access, 12, 192689-192709.

West, D. M. (2004). E-Government and The Transformation of Service Delivery and Citizen Attitudes. Public Administration Review, 64(1), 15–27.

Zohar, A. (2015). Bitcoin: Under the Hood. Communications of the ACM, 58(9), 104–113.