การพัฒนาชุมชนบ้านมาบจันทร์ อำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง เป็นชุมชนต้นแบบการบริหารจัดการชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น

พระครูสุธีกิตติบัณฑิต (กฤษฎา กิตฺติโสภโณ); พระครูเมธีสิริธรรมบัณฑิต (ปัญญา ปญฺญาสิริ)

ผู้แต่ง

พระครูสุธีกิตติบัณฑิต (กฤษฎา กิตฺติโสภโณ) มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูเมธีสิริธรรมบัณฑิต (ปัญญา ปญฺญาสิริ) มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การพัฒนาชุมชน, การบริหารจัดการชุมชน, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, อิทธิบาทธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพการบริหารจัดการชุมชนและภูมิปัญญาของบ้านมาบจันทร์ 2. พัฒนาการบริหารจัดการชุมชนและภูมิปัญญาของบ้านมาบจันทร์ และ 3. ยกระดับบ้านมาบจันทร์เป็นชุมชนต้นแบบการบริหารจัดการชุมชนและภูมิปัญญา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก เป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วย กลุ่มผู้นำชุมชน กลุ่มปราชญ์ชาวบ้าน กลุ่มประชาชน และกลุ่มนักวิชาการ โดยการสุ่มแบบเจาะจง จำนวน 25 รูปหรือคนและการสนทนากลุ่มเฉพาะ ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 10 รูปหรือคน

ผลการวิจัยพบว่า 1. ชุมชนมีจุดแข็งด้านผู้นำที่เข้มแข็ง ภูมิปัญญาฝายชะลอน้ำที่เป็นเอกลักษณ์ ความร่วมมือของประชาชน และภาคีเครือข่ายที่เข้มแข็ง แต่มีจุดอ่อนในการถ่ายทอดภูมิปัญญาสู่คนรุ่นใหม่และข้อจำกัดด้านงบประมาณ ชุมชนได้รับโอกาสจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและเทคโนโลยี แต่เผชิญกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการอพยพแรงงาน 2. การพัฒนาชุมชนดำเนินตามโมเดล AIC ประกอบด้วย Appreciation ระดมข้อมูลและวิเคราะห์ SWOT Influence จัดเวทีแลกเปลี่ยนและส่งเสริมการมีส่วนร่วมและ Control จัดทำข้อตกลงและกลไกติดตามประเมินผล 3. ชุมชนสามารถยกระดับเป็นชุมชนต้นแบบด้วยการประยุกต์หลักอิทธิบาท 4 คือ ฉันทะ สร้างความรักท้องถิ่นและวิสัยทัศน์ร่วม วิริยะ กำหนดเป้าหมายท้าทายและแผนงานชัดเจน จิตตะ ปลูกฝังจิตสำนึกเพื่อส่วนรวมและสร้างความผูกพัน และวิมังสา สร้างกระบวนการคิดวิเคราะห์และเรียนรู้จากข้อผิดพลาด ทำให้ชุมชนพัฒนาอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กริชพัฒน์ ภูวนา. (2554). รูปแบบการพัฒนาชุมชนอยู่ดีมีสุข กรณีศึกษา : บ้านดอนมัน อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม (วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค). มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.

จุรีพร กาญจนการุณ. (2546). การนำเสนอแนวทางการพัฒนาและการใช้ประโยชน์แหล่งการเรียนรู้ตลอดชีวิตในชุมชนเขตบางขุนเทียน (วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษา). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

จุไรรัตน์ บุญที่สุด. (2556). บทบาทของพระสงฆ์ในการพัฒนาสังคม กรณีศึกษา พระเทพรัตนกวี (สุรินทร์ ชุตินฺธโร) วัดมหาธาตุ อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์ (รายงานการวิจัย). เพชรบูรณ์: มหาวิทยาลัยราชเพชรบูรณ์.

ชนาธิป พรมวัน. (2567). การประยุกต์ใช้หลักธรรมอิทธิบาท 4 กับนโยบายเมืองอัจฉริยะ. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ. 2(3), 140-147.

ดารณี รักดี. (2540). การพัฒนารูปแบบการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่ออาชีพในชุมชนชนบทพึ่งตนเอง (ดุษฎีนิพนธ์ปริญญาครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษา). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

เปรมชญา ชนะวงศ์ และคณะ. (2553). การพัฒนาศักยภาพชุมชนบนเพื่อการพึ่งตนเองบนฐานทุนทางสังคม (รายงานการวิจัย). สุราษฎร์ธานี: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี.

พนิดา อมราวิกรม. (2567). 10 นโยบายหลักกระทรวงมหาดไทย : ความเป็นไปได้ในเชิงปฏิบัติ สำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นโดยประยุกต์ตามหลักพุทธธรรม. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ. 2(3), 123-129.

พระปลัดธันวา วิชฺชากโร (พ่วงกุล). (2567). พุทธภาวะผู้นำของผู้บริหารองค์กรปกครองท้องถิ่นตามหลักสังคหวัตถุ 4. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ. 2(4), 69-77.

พระอุดมสิทธินายก (กำพล คุณงฺกโร). (2567). การจัดการเชิงพุทธสมัยใหม่กับการจัดการองค์การสงฆ์. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ. 2(3), 54-64.

เพิ่มศักดิ์ โคตรชมพู. (2549). บทบาทในการพัฒนาสังคมของวัดในจังหวัดหนองคาย (รายงานการวิจัย). อุดรธานี: มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี.

อดุลย์ วังศรี. (2543). การสังเคราะห์งานวิจัยเกี่ยวกับกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนที่ทำให้ชุมชนเข้มแข็ง : การวิจัยเชิงชาติพันธุ์วรรณาอภิมาณ (ดุษฎีนิพนธ์ปริญญา

ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการศึกษานอกระบบโรงเรียน). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

อรอนงค์ แจ้งพงศ์พันธ์. (2567). หลักอริยสัจ 4 กับการกำหนดนโยบายสาธารณะ. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ. 2(3), 105-113.