แนวทางการพัฒนาคุณลักษณะพลเมืองศตวรรษที่ 21 บนฐานประชาธิปไตย : กรณีศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา

เฉลิมศักดิ์ บุญนำ; สุนิสา เชาวน์เมธากิจ; สุชาดา สุวรรณขำ

ผู้แต่ง

เฉลิมศักดิ์ บุญนำ วิทยาลัยนวัตกรรมและการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
สุนิสา เชาวน์เมธากิจ คณะศึกษาศาสตร์และศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่
สุชาดา สุวรรณขำ คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่

คำสำคัญ:

คุณลักษณะศตวรรษที่ 21, พลเมืองโลก, ประชาธิปไตย, อัตลักษณ์นักศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาคุณลักษณะและทักษะในศตวรรษที่ 21 ในบริบทสังคมไทยและสังคมโลกบนฐานแนวคิดประชาธิปไตย และ 2. เสนอแนวทางการพัฒนาคุณลักษณะและทักษะในศตวรรษที่ 21 เพื่อสร้างพลเมืองเข้มแข็งบนฐานประชาธิปไตยของมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา โดยเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลหลัก 1. ผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้ความสามารถด้านการสอนและพัฒนาผู้เรียนทางด้านรัฐศาสตร์ จำนวน 18 คน และ 2. นักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา จำนวน 12 คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนาคุณลักษณะและทักษะสำคัญของนักศึกษาในศตวรรษที่ 21 เพื่อสร้างพลเมืองเข้มแข็งต้องอาศัยกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมและเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ (Learner-Centered) โดยการจัดการเรียนรู้พัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะการคิดวิเคราะห์ การสื่อสารระหว่างวัฒนธรรม ความรู้เท่าทันสื่อดิจิทัล ความร่วมมือ และความรับผิดชอบต่อสังคม ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของพลเมืองโลก นอกจากนี้ การสร้างระบบ “SKRU DNA” ที่หลอมรวมค่านิยมของความเป็นไทยเข้ากับคุณลักษณะสากล ถือเป็นแนวทางที่ส่งเสริมให้นักศึกษาเป็นพลเมืองที่มีรากเหง้าและพร้อมเชื่อมโยงกับโลกอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กิตติพงษ์ เพียรพิทักษ์. (2566). การขับเคลื่อนความเป็นพลเมืองเข้มแข็งผ่านมุมมองการจัดการปกครองสาธารณะแนวใหม่. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 21(3), 22–39.

กุลธิดา อุ่นจิตต์ และคณะ. (2566). การพัฒนาประชาธิปไตยโดยใช้เยาวชนไทยเป็นฐานในการพัฒนา. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์และการจัดการสังคม, 5(2), 73–82.

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย คนที่ 6. (2567, 30 ตุลาคม) [บทสัมภาษณ์].

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา คนที่ 1. (2567, 2 ธันวาคม) [บทสัมภาษณ์].

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา คนที่ 2. (2567, 2 ธันวาคม) [บทสัมภาษณ์].

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา คนที่ 5. (2567, 2 ธันวาคม) [บทสัมภาษณ์].

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี คนที่ 3. (2567, 20 พฤศจิกายน) [บทสัมภาษณ์].

ผู้เชี่ยวชาญการพัฒนาพลเมือง มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ คนที่ 4. (2567, 20 ธันวาคม) [บทสัมภาษณ์].

พิชญ์อนงค์ ผดุงศิลป์ไพโรจน์ และรวงทอง ถาพันธุ์. (2567). การสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองด้วยแนวคิดจิตตปัญญาศึกษาและการเรียนรู้ร่วมกัน. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์, 11(2), 44–58.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา. (2567). แผนปฏิบัติราชการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. สงขลา: มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา.

วัชพล ตุลยวิไลกุล และวัชรพงศ์ ศิริมาสกุล. (2567). การพัฒนาการจัดการเรียนรู้วิชาหน้าที่พลเมืองโดยใช้ฉากทัศน์เป็นฐานเพื่อสร้างทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 8(7), 208–217.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). รายงานสภาวะการศึกษาไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

สุพัตรา ตันติจริยาพันธ์ และคณะ. (2567). การพัฒนาหลักสูตรส่งเสริมความเป็นพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขในจังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 22(1), 159–183.

Cathrin, S. et al. (2024). Artificial intelligence, academic ethics, and global citizenship. Journal Civics: Media Kajian Kewarganegaraan, 21(2), 214–226.

Kartika, R. & Ibrahim, I. M. (2025). Global citizenship in the era of disruption: Preparing critical, inclusive, and responsible global citizens. Journal of Civics and Moral Studies, 10(2), 82–88.

OECD. (2023). Education at a Glance 2023: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing.

UNESCO. (2023). Global citizenship education: Preparing learners for the challenges of the 21st century. UNESCO Publishing. Retrieved March 22, 2026, from https://www.unesco.org.

World Economic Forum. (2024). The future of jobs report 2024. Retrieved March 22, 2026, from https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2024.