แนวคิดการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานของสถานประกอบการในประเทศไทย

วิชเยนทร์ ตรีธารทิพย์วิกุล; ฟ้าใส สามารถ; วัลลภ รัฐฉัตรานนท์

ผู้แต่ง

วิชเยนทร์ ตรีธารทิพย์วิกุล วิทยาลัยนวัตกรรมการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์
ฟ้าใส สามารถ วิทยาลัยนวัตกรรมการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์
วัลลภ รัฐฉัตรานนท์ วิทยาลัยนวัตกรรมการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์

คำสำคัญ:

การปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน, การนำนโยบายไปปฏิบัติ, นโยบายแรงงาน, พฤติกรรมองค์กร, สถานประกอบการ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ในการนำเสนอกรอบแนวคิดของเจตนารมณ์ทางกฎหมายในการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานของสถานประกอบการในประเทศไทย ภายใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานมิได้เป็นเพียงผลจากการบังคับใช้กฎหมายโดยรัฐ แต่เป็นผลลัพธ์ของกระบวนการเชิงสถาบันที่เชื่อมโยงตัวบทกฎหมาย นโยบายแรงงาน และพฤติกรรมขององค์กรเข้าไว้ด้วยกันอย่างเป็นระบบโดยการทบทวนและสังเคราะห์แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องเพื่ออธิบายกลไกและเงื่อนไขที่เอื้อต่อการปฏิบัติตามหรือการละเมิดกฎหมาย ผลการศึกษาพบว่า ระดับการปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานของสถานประกอบการขึ้นอยู่กับความสอดคล้องของสามมิติหลัก ได้แก่ 1. มิติทางกฎหมาย ทำหน้าที่เป็นกรอบกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำด้านสิทธิและหน้าที่แรงงาน 2. มิตินโยบายและกลไกการบังคับใช้ ทำหน้าที่แปลงบทบัญญัติกฎหมายไปสู่การปฏิบัติจริงผ่านระบบการตรวจแรงงาน มาตรการจูงใจ และบทลงโทษ และ 3. มิติพฤติกรรมองค์กร สะท้อนการตีความ การรับรู้ และการปรับตัวของสถานประกอบการภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากรและแรงกดดันทางการแข่งขัน เมื่อทั้งสามมิติสนับสนุนซึ่งกันและกันจะก่อให้เกิดความกลมกลืน ในทางกลับกันหากขาดความสอดคล้องอาจก่อให้เกิดช่องว่างระหว่างกฎหมายกับการปฏิบัติจริงและนำไปสู่การไม่ปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานได้ บทความเสนอให้ภาครัฐปรับบทบาทจากการเน้นการบังคับใช้กฎหมายเพียงอย่างเดียวไปสู่การออกแบบนโยบายและกลไกเชิงสถาบันที่ส่งเสริมการปฏิบัติตามโดยสมัครใจควบคู่กับการรักษามาตรฐานการคุ้มครองแรงงานเพื่อยกระดับคุณภาพการจ้างงาน เสริมสร้างความยั่งยืนขององค์กร และเพิ่มความชอบธรรมของรัฐในระบบแรงงานโดยรวม

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงแรงงาน. (2567). รายงานดัชนีชี้วัดภาวะแรงงาน พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดกระทรวงแรงงาน.

กาญจนา สุขาบูรณ์ และปัณณธร หอมบุญมา. (2568). แนวทางการพัฒนาเกี่ยวกับการบังคับใช้วิธีการเพื่อความปลอดภัยตามประมวลกฎหมายอาญาของไทย. วารสารรัชต์ภาคย์, 19(62), 204–221.

กิตติภัทธ์ พลทัศน์โยธิน และอรัชมน พิเชฐวรกุล. (2568). มาตรการทางกฎหมายเพื่อคุ้มครองสิทธิของลูกจ้างในวันหยุดตามประเพณี ตามความมาตรา 29 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 15(2), 369–380.

เกษฎา ผาทอง และคณะ. (2567). กลไกการควบคุมทางสังคมและบทบาทของการบังคับใช้กฎหมายในบริบทสังคมสมัยใหม่: ความท้าทายและโอกาส. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 4(6), 191–211.

ณัฐพงษ์ จุตรชาติสุคนธ์. (2565). การปฏิรูประบบบริหารจัดการของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน. วารสารสถาบันวิจัยญาณสังวร, 13(1), 105–115.

ตรีเนตร สาระพงษ์ และคณะ. (2564). ปัญหาทางกฎหมายในการทำงานล่วงเวลาตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 12(2), 105–127.

ทนงศักดิ์ แกล้วทนงค์ และอรัชมน พิเชฐวรกุล. (2568). มาตรการทางกฎหมายเพื่อคุ้มครองแรงงานที่ถูกเลิกจ้างเนื่องจากปัญหาทางเศรษฐกิจของนายจ้าง. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 15(2), 260–276.

ธนกฤษฏ์ เอกโยคยะ และช้องนาง วิพุธานุพงษ์. (2568). ปัญหากฎหมายแรงงานในอุตสาหกรรมอีสปอร์ตไทย. วารสารนิติศาสตร์ศรีปทุม คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม, 10(1), 104–136.

ธีระปกรณ์ ธีระภัทรปกรณ์ และกิตติ ชยางคกุล. (2565). ความยุติธรรมด้านแรงงานในประเทศไทย ศึกษากรณีความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงาน. วารสารรัชต์ภาคย์, 16(49), 20–40.

ยงฤดี ศรีนวล. (2567). การจัดการการบังคับใช้กฎหมายประกันสังคมของสถานประกอบการ สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่ 7 กรุงเทพมหานคร. วารสารสหวิทยาการรัฐศาสตร์, 2(3), 17–30.

วรเดช จันทรศร. (2552). ทฤษฎีการนำนโยบายสาธารณะไปปฏิบัติ (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จำกัด.

ศศิวิมล ช่วยดำรงค์. (2567). ปัญหาการใช้กฎหมายคุ้มครองแรงงานเพื่อสร้างความเท่าเทียม. วารสารวิชาการนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 12(2), 197–214.

ศิวะนันท์ ศิวพิทักษ์. (2563). ทฤษฎีด้านนวัตกรรม. วารสารเซนต์จอห์น, 23(32), 251-265.

สัญญา เคณาภูมิ และบุรฉัตร จันทร์แดง. (2562). ตัวแบบทฤษฎีการนำนโยบายสาธารณะไปสู่การปฏิบัติ. วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น, 3(1), 95–116.

สัญญา เคณาภูมิ. (2562). กระบวนการนำนโยบายสาธารณะไปสู่การปฏิบัติ. วารสารแสงอีสาน, 16(1), 243–260.

สุปราณี ธรรมพิทักษ์. (2561). มุมมองเชิงทฤษฎีของการนำนโยบายไปปฏิบัติ. รมยสาร, 16(2), 501–518.

Becker, G. S. (1968). Crime and Punishment: An Economic Approach. Journal of Political economy, 76(2), 169-217.

Dimaggio, P. J. & Powell, W. W. (1983). The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160.

Edwards III, G. C. (1980). Implementing Public Policy. Washington, D.C.: Congressional Quarterly Press.

Grindle, M. S. (1980). Policy Content And Context in Implementation. in Grindle, M.S. (Ed.), Politics and Policy Implementation in The Third World. (pp. 3–34). NJ.: Princeton University Press.

Hill, M. & Hupe, P. (2002). Implementing Public Policy: Governance in Theory and in Practice. London: SAGE publications.

Kiselyova, E. (2020). Labor Compliance As An Instrument of Labor Relations Control. Central European Journal of Labour Law and personnel Management, 3(1), 21–32.

North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.

Orozco, D. (2020). A Systems Theory of Compliance Law. University of Pennsylvania Journal of Business law, 22(2), 244–302.

Pulzl, H. & Treib, O. (2007). Implementing Public Policy. In Fischer, F., Miller, G. J. and Sidney, M. S. (Eds.), Handbook of Public Policy Analysis Theory, Politics, and Methods. (pp. 89–107). FL.: CRC Press.

Scott, R. W. (1987). The Adolescence of Institutional Theory. Administrative Science Quarterly, 32(4), 493–511.

Scott, R. W. (2014). Institutions and Organizations (4th ed.). CA.: Sage Publications, Inc.

Tyler, T. R. (2006). Psychological Perspectives on Legitimacy and Legitimation. Annual Review of Psychology, 57(1), 375–400.

Van Meter, D. S. & Van Horn, C. E. (1975). The Policy Implementation Process A Conceptual Framework. Administration & Society, 6(4), 445–487.