การพัฒนาความมั่นคงแบบบูรณาการในพื้นที่ชายแดนภายใต้บริบทความขัดแย้งข้ามพรมแดน:กรณีศึกษาอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก

สุปรีชา หิรัญบูรณะ

ผู้แต่ง

สุปรีชา หิรัญบูรณะ นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

ความมั่นคงมนุษย์, ชายแดนไทย–เมียนมา, การบริหารจัดการเชิงพื้นที่, แม่สอด

บทคัดย่อ

การบริหารจัดการพื้นที่ชายแดนไทย–เมียนมาในยุคปัจจุบันเผชิญกับพลวัตความเปราะบางข้ามพรมแดนที่ซับซ้อนและเชื่อมโยงในหลายมิติ การวิเคราะห์ความมั่นคงในพื้นที่อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ภายใต้กรอบแนวคิดความมั่นคงมนุษย์ (Human Security) และทฤษฎีการทำให้เป็นประเด็นความมั่นคง (Securitization) สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการก้าวข้ามการมองความมั่นคงในรูปแบบดั้งเดิมที่เน้นรัฐเป็นศูนย์กลาง ไปสู่การวิเคราะห์เชิงบูรณาการครอบคลุมทั้งมิติการเมือง เศรษฐกิจ สังคม สุขภาวะ และทรัพยากรธรรมชาติข้อเท็จจริงในพื้นที่บ่งชี้ว่าความท้าทายหลักมิได้เกิดจากปัจจัยความขัดแย้งภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีความสัมพันธ์อย่างยิ่งกับข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของระบบบริหารราชการไทยที่ยังเป็นแบบแยกส่วน ส่งผลให้การจัดการปัญหาขาดเอกภาพและความต่อเนื่อง การยกระดับพื้นที่ชายแดนจาก “พื้นที่ความเสี่ยง” สู่ “พื้นที่ยุทธศาสตร์แห่งโอกาส” จึงต้องอาศัยการปรับกระบวนทัศน์ผ่านการพัฒนากลไกการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ (Area-based Governance) ที่มีอำนาจตัดสินใจจริง ควบคู่ไปกับการเปลี่ยนบทบาทเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษให้เป็นเครื่องมือสร้างภูมิคุ้มกันเชิงโครงสร้าง การออกแบบนโยบายความมั่นคงที่ผสานความมั่นคงของรัฐและความมั่นคงมนุษย์เข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ จึงเป็นเงื่อนไขสำคัญในการบรรลุเป้าหมายความมั่นคงและการพัฒนาที่ยั่งยืนในพื้นที่ชายแดนอย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ. (2568). คำแถลงการณ์ สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ ประเด็นสถานการณ์บริเวณชายแดนไทย – กัมพูชา. สืบค้นเมื่อ 2 เมษายน 2569 จาก https://shorturl.asia/mr2HP.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561–2580) ฉบับประชาชน. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). การค้าชายแดนไทยกับประเทศเพื่อนบ้านประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

Acharya, A. (2001). Constructing a security community in Southeast Asia: ASEAN and the problem of regional order. London: Routledge.

Brauch, H. G. et al. (2011). Coping with global environmental change, disasters and security: Threats, challenges, vulnerabilities and risks. Berlin: Springer-Verlag.

Buzan, B. et al. (1998). Security: A new framework for analysis. Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers.

Caballero-Anthony, M. (2010). Non-traditional security challenges, regional governance, and the ASEAN political-security community (APSC). The Pacific Review, 23(2), 165–182.

Commission on Human Security. (2003). Human security now. New York: United Nations.

Duffield, M. (2007). Development, security and unending war: Governing the world of peoples. Cambridge: Polity Press.

International Organization for Migration (IOM). (2022). World migration report 2022. Geneva: International Organization for Migration.

Newman, E. (2010). Critical human security studies. Review of International Studies, 36(1), 77–94.

_____. (2011). A human security interpretation of international conflict. International Studies Review, 13(2), 346–347.

Paris, R. (2001). Human security: Paradigm shift or hot air?. International Security, 26(2), 87–102.

United Nations Development Programme (UNDP). (1994). Human development report 1994: New dimensions of human security. New York: Oxford University Press.