การบริหารจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมในระดับตำบล ศึกษากรณีเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา

นิธิกานต์ สนสระน้อย; อุบลวรรณ เลิศนอก; บุญชณัฎฐา สุขเสมอ; นวภัทร โตสุวรรณ์

ผู้แต่ง

นิธิกานต์ สนสระน้อย คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
อุบลวรรณ เลิศนอก คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
บุญชณัฎฐา สุขเสมอ คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
นวภัทร โตสุวรรณ์ คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล

คำสำคัญ:

การจัดการขยะมูลฝอย, การมีส่วนร่วมของประชาชน, องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น, เทศบาลตำบลบ้านโพธิ์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสถานการณ์และปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยในเขตเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ 2. ศึกษาลักษณะรูปแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอยในเขตเทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ และ 3. ศึกษาแนวทางการมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารจัดการขยะมูลฝอยในเขตพื้นที่เทศบาลตำบลบ้านโพธิ์ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ ภายใต้กระบวนทัศน์การตีความ เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 40 คน โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาความร่วมกับ
การตรวจสอบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า 1. สถานการณ์การจัดการขยะมูลฝอยในพื้นที่มีแนวโน้มปริมาณขยะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยขยะส่วนใหญ่เป็นขยะทั่วไปและขยะอินทรีย์จากครัวเรือน ขณะที่การคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทางยังไม่เป็นระบบ ส่งผลให้ภาระการจัดการตกอยู่ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นหลัก 2. รูปแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนปรากฏใน 4 ระดับ ได้แก่ การรับรู้ข่าวสาร การปรึกษาหารือ การประชุมรับฟังความคิดเห็น และการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม การมีส่วนร่วมเชิงลึกยังคงจำกัดอยู่ในลักษณะการมีส่วนร่วมผ่านตัวแทนของชุมชนเป็นส่วนใหญ่ และ 3. แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมที่เหมาะสมกับพื้นที่ ได้แก่ การส่งเสริมการลดปริมาณขยะตามหลัก 3R การสนับสนุนการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง การพัฒนาระบบธนาคารขยะในชุมชน และการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการวางแผนและกำหนดกติกาการจัดการขยะร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างเป็นรูปธรรม และในเชิงวิเคราะห์ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ปัญหาสำคัญอยู่ที่ช่องว่างระหว่าง “การรับรู้” กับ “การปฏิบัติ” และข้อจำกัดของกลไกการมีส่วนร่วมที่ยังไม่เอื้อต่อการตัดสินใจร่วมอย่างแท้จริง ดังนั้นการจัดการขยะอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องบูรณาการทั้งมิติพฤติกรรมตามหลัก 3R ควบคู่กับการพัฒนาการมีส่วนร่วมเชิงอำนาจ เพื่อเปลี่ยนบทบาทของประชาชนจากผู้ปฏิบัติตามไปสู่หุ้นส่วนการจัดการในระดับพื้นที่

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมมลพิษ. (2567). รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2567. สืบค้นเมื่อ 19 มกราคม 2569 จาก https://www.pcd.go.th/publication/30311/.

ชฎาพร ยางเงิน. (2568). การศึกษาแนวทางการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนเทศบาลร่วมใจสามัคคี อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร. Journal of Academic and Research in Social Sciences, 1(1), 1–9.

ชาย โพธิสิตา. (2564). ศาสตร์และศิลป์การวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชซิ่ง.

ณัชชา ปริเปรมกุล และจิรวัฒน์ เมธาสุทธิรัตน์. (2568). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนเทศบาลเมืองเบตง จังหวัดยะลา. Journal of Public Policy and Public Affairs, 4(1), 41–62.

ตรียากานต์ พรมคำ. (2563). การศึกษาสภาพปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยในเขตเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์. Research Community and Social Development Journal, 14(4), 52–62.

เทศบาลตำบลบ้านโพธิ์. (2566). สภาพทั่วไป. สืบค้นเมื่อ 19 มกราคม 2569 จาก https://shorturl.asia/Y7Rgl.

ธงพล พรหมสาขา ณ สกลนคร. (2562). แนวทางการส่งเสริมแนวคิดระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนามนุษย์และสังคม). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นันทะ บุตรน้อย และคณะ. (2567). การตรวจสอบสามเส้าในการวิจัยทางสังคมศาสตร์. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 7(6), 1184–1198.

พรพิมล อริยะวงษ์ และคณะ (2567). แนวทางการบริหารจัดการขยะสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกรณีศึกษาเทศบาลเมืองพิชัย จังหวัดลำปาง. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 12(1), 70–85.

ศิริชัย จันพุ่ม และคณะ. (2568). การศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการจัดการขยะของชุมชนในเขตเทศบาลจังหวัดขอนแก่น. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 19(2), 551–567.

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. (2567). ธุรกิจเชื้อเพลิงขยะยังคงเติบโต แรงหนุนพลังงานจากขยะของภาครัฐเพื่อจัดการปัญหาขยะ และการเปลี่ยนถ่ายไปสู่พลังงานทดแทน. สืบค้นเมื่อ 19 มกราคม 2569 จาก https://www.kasikornresearch.com.

สมประสงค์ กลิ่นจันทร์ และจักรวาล สุขไมตรี. (2568). แนวทางการจัดการขยะมูลฝอยของเทศบาลเมืองท่าโขลง อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 3(4), 522–536.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2560). รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

Amasuomo, E. & Baird, J. (2016). The Concept of Waste and Waste Management. Journal of Management and Sustainability, 6(4), 88–96.

Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216–224.

Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action: Volume 1. Reason and The Rationalization of Society. Boston, MA: Beacon Press.

Miezah, K. et al. (2015). Municipal solid waste characterization and quantification as a measure towards effective waste management in Ghana. Waste Management, 46, 15–27.

Pretty, J. N. (1995). Participatory Learning for Sustainable Agriculture. World Development, 23(8), 1247–1263.

Rogers, E. M. (2003). Diffusion of Innovations (5th ed.). New York: Free Press.

Rowe, G. & Frewer, L. J. (2000). Public Participation Methods: A Framework for Evaluation. Science, Technology, & Human Values, 25, 3–29.