แนวทางการจัดการท่องเที่ยวสร้างสรรค์เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมชีวภาพภูมิปัญญาท้องถิ่น (สุราพื้นบ้าน) ในพื้นที่ชุมชนบ้านวังลึก จังหวัดแพร่

ปานณนาถ เกตุโศภิษฐ์; อัมเรศ เทพมา; รัศมี อิสลาม

ผู้แต่ง

ปานณนาถ เกตุโศภิษฐ์ คณะบริหารธุรกิจและอุตสาหกรรมบริการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
อัมเรศ เทพมา คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา
รัศมี อิสลาม คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฎจันเกษม

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์, การท่องเที่ยวโดยชุมชน, สุราพื้นบ้าน, ภูมิปัญญาท้องถิ่น

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. วิเคราะห์ศักยภาพและความพร้อมของชุมชนในการพัฒนาการท่องเที่ยว 2. พัฒนากิจกรรมและเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และ 3. สังเคราะห์แนวทางการจัดการท่องเที่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุราพื้นบ้านในชุมชนบ้านวังลึก จังหวัดแพร่ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยออกแบบการวิจัยแบบกรณีศึกษา (Case Study) คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง (Purposive Sampling) จำนวน 15 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน ผู้ประกอบการ และผู้เกี่ยวข้องด้านการท่องเที่ยว เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสำรวจภาคสนาม และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบสามเส้า (Triangulation) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)

ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนมีศักยภาพด้านภูมิปัญญาการผลิตสุราพื้นบ้าน ทรัพยากรท้องถิ่น และความพร้อมของผู้ประกอบการ สามารถพัฒนากิจกรรมท่องเที่ยวต้นแบบได้ 4 ฐาน ได้แก่ ฐานการผสมสุรา ฐานการทำลูกแป้ง ฐานอาหารท้องถิ่น และฐานวัฒนธรรมและพิธีกรรม โดยเน้นการมีส่วนร่วมของนักท่องเที่ยวและการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง ซึ่งช่วยสร้างคุณค่าทางประสบการณ์และความทรงจำที่ดี นอกจากนี้ ยังสามารถสังเคราะห์แนวทางการจัดการท่องเที่ยวได้ 3 ด้าน ได้แก่ 1. การพัฒนาประสบการณ์และคุณภาพการบริการ 2. การบริหารจัดการโดยชุมชน และ 3. กระบวนการพัฒนาอย่างเป็นระบบ ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่การประเมินศักยภาพการออกแบบกิจกรรม การทดสอบ และการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง โดยองค์ความรู้จากการวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงบทบาทของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในการเชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กรมทรัพย์สินทางปัญญา. (2568). กรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดตัว “เหล้าแป้” สุราท้องถิ่นจากเมืองแพร่ สู่การขึ้นทะเบียน GI ตอกย้ำอัตลักษณ์เฉพาะตัว ส่งเสริมเศรษฐกิจและเพิ่มรายได้สู่ประชาชนในพื้นที่กว่า 3,600 ล้านบาทต่อปี. สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2569 จาก https://url.in.th/NPkzD.

กรมประชาสัมพันธ์. (2568). “สุราชุมชน”เริ่มแล้วหลัง พ.ร.บ. สุราชุมชนมีผลบังคับใช้ 6 มิ.ย. 2568 ปลดล็อกเกษตรกร-ผู้ประกอบการรายย่อย สู่เวทีเศรษฐกิจไทย. สืบค้นเมื่อ 22 มีนาคม 2569 จาก https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/39/iid/395700.

กระทรวงวัฒนธรรม. (2566). แผนแม่บทการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของประเทศไทย พ.ศ. 2566–2570. กรุงเทพฯ: กระทรวงวัฒนธรรม.

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2562). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในชุมชน. กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

_____. (2565). แผนปฏิบัติการส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน พ.ศ. 2565–2569. กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

คณะทำงานขับเคลื่อนสารสนเทศตำบลต้นแบบเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตตำบลนาพูน. (2566). สารสนเทศตำบลต้นแบบเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตตำบลนาพูน อำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่. สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2569 จาก https://url.in.th/cbJEj.

ธนาวดี ปิ่นประชานันท์ และคณะ. (2565). การพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรม กลุ่มชาติพันธุ์อูรักลาโวยจ ในพื้นที่เกาะลันตา จังหวัดกระบี่. วารสารศิลปการจัดการ, 6(3), 1348-1368.

นิตินันท์ ศรีสุวรรณ และปุริปุญญวิทย์ ธนนาถเชาวรินทร์. (2568). การส่งเสริมการตลาดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ด้วยเทคโนโลยี เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนในจังหวัดอุทัยธานี. วารสารวิชาการการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 21(1), 77–102.

เบญจวรรณ เบญจกรณ์ และคณะ. (2568). อิทธิพลเชิงโครงสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จังหวัดเชียงราย. วารสารจันทรเกษมสาร, 31(1), R49–R63.

ปานณนาถ เกตุโศภิษฐ์ และอัมเรศ เทพมา. (2567). แนวทางบริหารจัดการตลาดท่องเที่ยววัฒนธรรมสร้างสรรค์ของจังหวัดแพร่. วารสารวิชาการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 20(1), 1-23.

เมธิกา พ่วงแสง และคณะ. (2568). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการท่องเที่ยวยั่งยืนโดยมีชุมชนเป็นฐาน ชุมชนบ้านเกาะมอญ อำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารศิลปะศาสตร์ มทร.ธัญบุรี, 6(1), 42–52.

ยุวดี จิตต์โกศล. (2561). การพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมอย่างสร้างสรรค์ ชุมชนบ้านกว้างท่าเยี่ยม อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 14(2), 50-86.

สกาวรัตน์ บุญวรรโณ. (2567). การพัฒนาแนวทางชุดการท่องเที่ยวเรื่องเล่าเชิงสร้างสรรค์ ชุมชนท่าสาป จังหวัดยะลา. วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา, 14(3), 1066–1085.

สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย. (2568). โครงการพัฒนาศักยภาพชุมชนสู่การเป็นเมืองแห่งศิลปะ: กรณีศึกษาแพร่–ราชบุรี. กรุงเทพฯ: กระทรวงวัฒนธรรม.

Bessière, J. & Tibère, L. (2013). Traditional food and tourism: French tourist experience and food heritage in rural spaces. Journal of the Science of Food and Agriculture, 93(14), 3420–3425.

Fusch, P. I. & Ness, L. R. (2015). Are we there yet? Data saturation in qualitative research. The Qualitative Report, 20(9), 1408–1416.

Gebbers, R. & Adamchuk, V. I. (2010). Precision agriculture and food security. Science, 327(5967), 828-831.

Hung, W.-L. et al. (2016). Creative experiences, memorability and revisit intention in creative tourism. Current Issues in Tourism, 19(8), 763–770.

Kim, J.-H. et al. (2012). Development of a scale to measure memorable tourism experiences. Journal of Travel Research, 51(1), 12–25.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2012). Food and the tourism experience: The OECD-Korea workshop. Paris: OECD Publishing.

Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Thousand Oaks: Sage.

Richards, G. & Wilson, J. (2006). Developing creativity in tourist experiences: A solution to the serial reproduction of culture? Tourism Management, 27(6), 1209–1223.

Richards, G. (2010). Creative tourism and local development. In R. Wurzburger, A. Pattakos, & S. Pratt (Eds.), Creative tourism: A global conversation. (pp. 78–90). Santa Fe: Sunstone Press.

Richards, G. (2011). Creativity and tourism: The state of the art. Annals of Tourism Research, 38(4), 1225–1253.