การพัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงเส้นทางเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาถนนสายเชียงใหม่–เชียงราย (ทางหลวง 118)

ณธัชพงศ์ โชติปรีชารัตน์; ศรชัย ท้าวมิตร; โชติ บดีรัฐ

ผู้แต่ง

ณธัชพงศ์ โชติปรีชารัตน์ คณะสังคมศาสตร์และการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
ศรชัย ท้าวมิตร คณะสังคมศาสตร์และการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
โชติ บดีรัฐ คณะสังคมศาสตร์และการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

คำสำคัญ:

ศักยภาพการท่องเที่ยว, การท่องเที่ยวเชิงเส้นทาง, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน, โมเดล HSTC, ทางหลวง 118

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. เปรียบเทียบความคิดเห็นของนักท่องเที่ยวที่มีปัจจัยส่วนบุคคลแตกต่างกันต่อศักยภาพการท่องเที่ยวของถนนสายเชียงใหม่–เชียงราย (ทางหลวง 118) 2. เปรียบเทียบความคิดเห็นของนักท่องเที่ยวที่มีพฤติกรรมการท่องเที่ยวแตกต่างกันต่อศักยภาพการท่องเที่ยวของถนนสายเชียงใหม่–เชียงราย (ทางหลวง 118) และ 3. ศึกษาแนวทางการพัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงเส้นทางเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสานเชิงอธิบาย โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากนักท่องเที่ยว จำนวน 400 คน ด้วยแบบสอบถาม และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 17 คน โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า นักท่องเที่ยวมีความคิดเห็นต่อศักยภาพการท่องเที่ยวของถนนสายเชียงใหม่–เชียงราย (ทางหลวง 118) โดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยนักท่องเที่ยวที่มีปัจจัยส่วนบุคคลและพฤติกรรมการท่องเที่ยวบางประการแตกต่างกัน มีความคิดเห็นต่อศักยภาพการท่องเที่ยวแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ แนวทางการพัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวควรมุ่งเน้นการพัฒนาองค์ประกอบหลัก 5 ด้าน ได้แก่ สิ่งดึงดูดใจทางการท่องเที่ยว การเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว สิ่งอำนวยความสะดวก ที่พัก และกิจกรรมการท่องเที่ยว ควบคู่กับการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน การสร้างอัตลักษณ์เชิงพื้นที่ และธรรมาภิบาลการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน โดยองค์ความรู้ใหม่จากการวิจัย คือ HSTC Model (Highway 118 Sustainable Tourism Corridor Model) ซึ่งอธิบายว่า การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงเส้นทางอย่างยั่งยืนต้องบูรณาการองค์ประกอบ 5As ร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชน อัตลักษณ์เชิงพื้นที่ และธรรมาภิบาลการท่องเที่ยวเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน กระจายรายได้สู่ชุมชน และส่งเสริมเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนในระดับพื้นที่

เอกสารอ้างอิง

กนกณิศา ธนาโชคพิสิษฐ์ และอลงกรณ์ อรรคแสง. (2564). แนวทางการจัดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของอำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 8(6), 177-191.

กรมทางหลวง. (2566). นโยบายขยายทางหลวงหมายเลข 118 เชียงใหม่-เชียงราย. กรุงเทพฯ: กรมทางหลวง.

กัญญวรา ศรีธารธรรม. (2566). การศึกษาพฤติกรรมการท่องเที่ยวและความพึงพอใจของนักท่องเที่ยวชาวไทยที่มีต่อหาดไม้ขาว จังหวัดภูเก็ต (สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการการท่องเที่ยว). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2568). พฤติกรรมท่องเที่ยวภายในประเทศของชาวไทย ปี 2568. สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2569 จาก https://datacatalog.tat.or.th/th/dataset/tourist-behavior.

ฐานเศรษฐกิจ. (2567). ต่างชาติเที่ยวไทยทะลุ 32 ล้านคนแล้ว เปิด 5 ชาติเข้าไทยสูงสุด. สืบค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2568 จาก https://www.thansettakij.com/business/tourism/614151.

ณัฐรินทร์ ปริวงศ์กุลธร. (2562). แนวทางการพัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวของจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารเซนต์จอห์น, 23(32), 147-161.

ทิพย์รุ่ง เพิ่มพูนศรีศิลป์ และสโรชินี ศิริวัฒนา. (2566). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ: กรณีศึกษาเกาะเสม็ด จังหวัดระยอง. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 8(2), 299–310.

ปิยะพงศ์ พัดชา และคณะ. (2563). ปัจจัยที่มีผลต่อการตัดสินใจของนักท่องเที่ยวต่อการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพในพื้นที่กลุ่มจังหวัดชายทะเลภาคตะวันออก. วารสารนวัตกรรมและการจัดการ, 5(5), 87–102.

ปุณยวีร์ วิเศษสุนทรสกุล และคณะ. (2563). แนวทางการพัฒนาศักยภาพการท่องเที่ยวโดยชุมชน จังหวัดนครราชสีมา. วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา, 10(3), 22-33.

พิชญนันท์ นภาพรจินดาพัชร์. (2562). พฤติกรรมของนักท่องเที่ยวชาวไทยที่มีความตั้งใจที่จะเดินทางมาท่องเที่ยวในอำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (การค้นคว้าอิสระปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการอุตสาหกรรมการบริการและการท่องเที่ยว). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.

ศิวาพร พยัคฆนันท์ และคณะ. (2564). การพัฒนาศักยภาพการจัดการท่องเที่ยวชุมชนผ้าไหมทอมือ ตำบลสวาย อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์. วารสารธรรมศาสตร์, 40(2), 130-156.

สารภี ธิติภาทร และวัชรากร มยุรี. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อความตั้งใจกลับมาท่องเที่ยวซ้ำของนักท่องเที่ยว ในเกาะพะงัน จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี, 18(2), 189-206.

สุวิมล บัวทอง และปิยะนุช พรประสิทธิ์. (2567). การพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวชุมชนอย่างมีส่วนร่วม กรณีศึกษาชุมชนเกาะแต้ว อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 11(2), 66-94.

Butler, R. W. (1980). The Concept of a Tourist Area Cycle of Evolution: Implications for Management of Resources. Canadian Geographer, 24(1), 5-12.

Cochran, W. G. (2007). Sampling Techniques. Hoboken: John Wiley & Sons.

Creswell, J. W. & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). Los Angeles: Sage.

Dwyer, L. & Kim, C. (2003). Destination Competitiveness: Determinants and Indicators. Current Issues in Tourism, 6(5), 369-414.

Holloway, J. C. & Humphreys, C. (2019). The business of tourism (11th ed.). New Jersey: Pearson Education.

Middleton, V. T. C. & Clarke, J. (2001). Marketing in travel and tourism (3rd ed.). Oxford: Butterworth-Heinemann.

United Nations Environment Programme & World Tourism Organization. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. Madrid: World Tourism Organization.

United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2018). Tourism and the Sustainable Development Goals: Journey to 2030. Madrid: UNWTO.

World Tourism Organization & United Nations Development Programme. (2018). Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030. Madrid: World Tourism Organization.