อัตลักษณ์และการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อส่งเสริการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ย่านกะดีจีนแขวงวัดกัลยาณ์ เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร

ธุวพล คงน้อย; ฐาศุกร์ จันประเสริฐ; นริสรา พึ่งโพธิ์สภ

ผู้แต่ง

ธุวพล คงน้อย สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
ฐาศุกร์ จันประเสริฐ สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
นริสรา พึ่งโพธิ์สภ สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

คำสำคัญ:

อัตลักษณ์ชุมชน, การมีส่วนร่วมชุมชน, การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม, ย่านกะดีจีน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ชุมชนและการมีส่วนร่วมของชุมชนย่านกะดีจีนในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมให้สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้มีบทบาทในการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวของชุมชน จำนวน 13 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและแนวคำถามการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ถอดความ จัดหมวดหมู่ และสังเคราะห์เพื่อตอบวัตถุประสงค์การวิจัย

ผลการวิจัยพบว่า อัตลักษณ์ย่านกะดีจีน แบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่ 1. อัตลักษณ์ที่จับต้องได้ ประกอบด้วย อัตลักษณ์ด้านสถาปัตยกรรมในฐานะมรดกทางประวัติศาสตร์ สะท้อนผ่านศาสนสถานสำคัญที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตของชุมชน ได้แก่ วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร วัดบุปผารามวรวิหาร วัดซางตาครู้ส มัสยิดต้นสน และศาลเจ้าเกียนอันเกง รวมทั้งแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่สะท้อนประวัติศาสตร์และความทรงจำร่วม เช่น พิพิธภัณฑ์บ้านกุฎีจีน เรือนจันทนภาพ และเรือนพระยาราชานุประดิษฐ์ และ 2. อัตลักษณ์ที่จับต้องไม่ได้ ได้แก่ ภูมิปัญญาอาหารจากการผสมผสานทางชาติพันธุ์ ทั้งอาหารโปรตุเกส ญวน ไทย และจีน ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น ภูมิปัญญาสิ่งประดิษฐ์ เช่น หมูแดงกระดาษ ประเพณีและวัฒนธรรม เช่น วันพระทรมานหรือวันศุกร์ศักดิ์สิทธิ์ เทศกาลข้าวหม้อแกงหม้อ เทศกาลกินเจ ทิ้งกระจาด และงานสมโภชวัด ตลอดจนอัตลักษณ์ด้านชาติพันธุ์จากการอยู่ร่วมกันของชาวไทย โปรตุเกส จีน และมุสลิม การมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมการท่องเที่ยวบนความร่วมมือและความสมัครใจ แบ่งเป็น 3 ระดับ ได้แก่ ระดับบุคคล ทำหน้าที่เป็นเจ้าบ้านหรือนักเล่าเรื่อง ระดับครัวเรือน เปิดบ้านเป็นพิพิธภัณฑ์ ร้านอาหาร หรือจัดกิจกรรมต้อนรับโดยใช้ทรัพยากรของตน และระดับชุมชน รวมกลุ่มวางแผน กำหนดกิจกรรม และบริหารจัดการอัตลักษณ์เพื่อสร้างประโยชน์และรายได้แก่คนในย่านทั้งทางตรงและทางอ้อมอย่างยั่งยืนบนฐานวัฒนธรรมของพื้นที่ การวิจัยนี้จึงสร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับอัตลักษณ์ชุมชนย่านกะดีจีนและการมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่

เอกสารอ้างอิง

จารุวรรณ ขำเพชร. (2561). ภูมิทัศน์ชาติพันธุ์ แผนที่ชุมชนชาติพันธุ์ในกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.

จุติพร ปริญโญกุล. (2567). อัตลักษณ์ชุมชนและการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเมืองรอง อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี. วารสารนิเทศศาสตร์, 42(2), 1-17.

ชิตาวีร์ สุขคร. (2562). การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในประเทศไทย. Journal of Sustainable Tourism Development, 1(2), 1-7.

ณัฏฐพัชร มณีโรจน์. (2560). การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน. วารสารวิชาการการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 13(2), 25-46.

เทียมจิตร์ พ่วงสมจิตร์ (2558). ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ย่านธนบุรี: การศึกษาวิถีชีวิตและทรัพยากรทางวัฒนธรรมเพื่อการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม (รายงานผลการวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สิริกานต์ ทองพูน และคณะ. (2563). อัตลักษณ์ชุมชนเพื่อการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชนบ้านลานคา จังหวัดสุพรรณบุรี. ใน การประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 11. (น. 984-953). สงขลา: มหาวิทยาลัยหาดใหญ่.

องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. (2558). การท่องเที่ยวโดยชุมชน. กรุงเทพฯ: องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน.

อินทิรา พงษ์นาค และศุภกรณ์ ดิษฐพันธุ์. (2558). อัตลักษณ์ชุมชนเมืองโบราณอู่ทองจังหวัดสุพรรณบุรี. Veridian E-Journal Silpakorn University, 8(3), 511-523.

Cohen, E. (1988). Authenticity and commoditization in tourism. Annals of Tourism Research, 15(3), 371-386.

Hall, S. (1996). Introduction: Who needs “identity”?. In S. Hall & P. du Gay (Eds.), Questions of cultural identity. (pp.1-17.) London: SAGE.

Jenkins, R. (2014). Social Identity (4th ed.). London: Routledge.