การจัดการทุนทางสังคมในยุคดิจิทัล เพื่อหนุนเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุ : กรณีศึกษาชมรมผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น

ผู้แต่ง

  • เดโช แสนภักดี คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน

คำสำคัญ:

ทุนทางสังคม, สุขภาวะผู้สูงอายุ, เมืองอัจฉริยะยุคดิจิทัล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. สำรวจ และอธิบายกลไกวิธีการจัดการทุนทางสังคมในยุคดิจิทัลของชมรมผู้สูงอายุ ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น และ 2. สังเคราะห์รูปแบบการจัดการทุนทางสังคมที่มีความเหมาะสม และนำเสนอข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ ในการยกระดับสุขภาวะของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้ คือ การสำรวจ ค้นคว้า และวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร พร้อมด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 32 คน ซึ่งอยู่ใน 3 กลุ่มสำคัญ คือ กลุ่มสมาชิกชมรมผู้สูงอายุ กลุ่มผู้ปฏิบัติงานหลักในพื้นที่ และกลุ่มผู้ที่อยู่ในระดับกำหนดนโยบาย การตัดสินใจ และการบริหารใช้การเลือกด้วยวิธีเจาะจง สังเกตแบบมีส่วนร่วม และสนทนากลุ่มย่อยร่วมกับตัวแทนจากกลุ่มที่ได้ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกมาแล้วนั้น จำนวน 10 คน จากนั้นได้วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาแล้วพรรณนาสรุปแบบอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า 1. การจัดการทุนทางสังคมเกิดจากกลไก การผสมผสานระหว่างพื้นที่ทางกายภาพเข้ากับพื้นที่ออนไลน์ มีหุ้นส่วนของการพัฒนาร่วมกัน คือ วัด องค์กรท้องถิ่น และสถาบันทางการแพทย์ตามแนวคิดการบริการสาธารณะแนวใหม่ที่ได้บูรณาการทุนทางสังคมแบบดั้งเดิมเข้ากับการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล คือ สายรัดข้อมืออัจฉริยะ “มะลิ 2” ด้วยการส่งข้อมูลสุขภาพผ่านจอแสดงผลแบบ Dashboard อีกทั้งการใช้โปรแกรมส่งเสริมสุขภาพ Smart 4 (Walk, Eat, Mind และ Social) ซึ่งได้หนุนเสริมระบบการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว และการมีสุขภาวะแบบองค์รวม และ 2. การจัดการทุนทางสังคมมีรูปแบบผสมผสาน และมีข้อเสนอแนะสำคัญในการนำไปปฏิบัติ ได้แก่ การสร้างแกนนำผู้สูงอายุให้ทำหน้าที่เฝ้าระวังภัยจากออนไลน์ การจูงใจในการดูแลสุขภาพตนเองโดยประยุกต์ใช้กลไกของเกม (Gamification) และการสร้างกลุ่มเยาวชน จิตอาสา เพื่อทำหน้าที่เป็นคู่หูดิจิทัล (Digital Buddy) โดยพัฒนาเป็นหลักสูตรร่วมกับสถานศึกษาในท้องถิ่น หรือชุมชนนั้น เพื่อสร้างความต่อเนื่องให้เกิดระบบการดูแลผู้สูงอายุได้อย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กมลชนก วิสิษฐดำรงค์กุล และคณะ. (2567). กลยุทธ์การขับเคลื่อนการพัฒนาสมรรถนะด้านเทคโนโลยีดิจิทัลของผู้สูงอายุ ในโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลตะพง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. วารสารการบริหารการศึกษา มมร.วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 4(3), 159-172.

จุลศักดิ์ ชาญณรงค์. (2567). บทบาทภาครัฐที่พึงประสงค์ต่อชมรมผู้สูงอายุไทย. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 27(1), 1–13.

บุญทิพย์ สิริธรังศรี และชุติวัฒน์ สุวัตถิพงศ์. (2566). ผู้สูงอายุในยุคดิจิทัล: ความท้าทายทางสุขภาพ. วารสารสุขภาพและอาหารเชิงสร้างสรรค์, 1(1), 51–63.

เบญริสา ตันเจริญ. (2565). ผู้สูงวัยกับการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 11(2), 103–113.

วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น. (2565). ขอนแก่นสมาร์ทซิตี้: ทิศทางการจัดการนโยบายสาธารณะและการมีส่วนร่วมของพลเมือง. ขอนแก่น: ผู้แต่ง.

_____. (2568). รายงานการประเมินผลโครงการเมืองอัจฉริยะในมิติ Smart Living และการเรียนรู้ข้ามรุ่น. ขอนแก่น: ผู้แต่ง.

วิยะดา รัตนสุวรรณ และกฤติพิชญ์ ฐิติพิชญานันท์. (2564). การพัฒนาทุนทางสังคมเพื่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ: การศึกษากรณีชุมชน จังหวัดพะเยา. วารสารการพยาบาลและการศึกษา, 14(3), 31–46.

ศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านอาชญากรรมออนไลน์ จังหวัดขอนแก่น. (2566). รายงานสถานการณ์ภัยออนไลน์ในระดับพื้นที่ จังหวัดขอนแก่น ประจำปี 2566. ขอนแก่น: ศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านอาชญากรรมออนไลน์ จังหวัดขอนแก่น.

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567). รายงานดัชนีความฉลาดทางดิจิทัลและพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีของประชากรสูงวัยในเขตเทศบาลนคร. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

องค์การอนามัยโลก. (2545). ผู้สูงวัยอย่างมีศักยภาพ: กรอบแนวคิดเชิงนโยบาย (Active ageing: A policy framework). นนทบุรี: สำนักงานอนามัยโลก.

อุทิศ บำรุงชีพ และคณะ. (2566). การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลผ่านนวัตกรรมชุมชนแห่งการเรียนรู้ภูมิปัญญาอาหารสุขภาพของผู้สูงอายุ. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 18(2), 79–94.

Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed., with a new preface). Malden, MA: Wiley-Blackwell.

Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, S95–S120.

Denhardt, J. V. & Denhardt, R. B. (2015). The new public service: Serving, not steering (4th ed.). New York, NY: Routledge.

Moore, M. H. (1995). Creating public value: Strategic management in government. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon & Schuster.

Selwyn, N. (2004). The information aged: A qualitative study of older adults’ use of information and communications technology. Journal of Aging Studies, 18(4), 369–384.

Szreter, S. & Woolcock, M. (2004). Health by association? Social capital, social theory, and the political economy of public health. International Journal of Epidemiology, 33(4), 650–667.

van Dijk, J. A. G. M. & van Deursen, A. J. A. M. (2014). Digital skills: Unlocking the information society. New York, NY: Palgrave Macmillan.

Wellman, B. et al. (2001). Does the Internet increase, decrease, or supplement social capital? Social networks, participation, and community commitment. American Behavioral Scientist, 45(3), 436–455.

Woolcock, M. (2001). The place of social capital in understanding social and economic outcomes. ISUMA: Canadian Journal of Policy Research, 2(1), 11–17.

World Health Organization. (2021). Decade of healthy ageing: Baseline report. Geneva: World Health Organization.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-10-25

รูปแบบการอ้างอิง

แสนภักดี เ. (2026). การจัดการทุนทางสังคมในยุคดิจิทัล เพื่อหนุนเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุ : กรณีศึกษาชมรมผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 8(5), 109–121. สืบค้น จาก https://so08.tci-thaijo.org/index.php/AJPP/article/view/7148