การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์สำหรับห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา
คำสำคัญ:
ปัญญาประดิษฐ์, ห้องสมุด, สถาบันอุดมศึกษาบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปริมาณ เรื่อง “การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์สำหรับห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา” มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อสำรวจการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ของห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา (2) เพื่อศึกษาการยอมรับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ของบุคลากรห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา และ (3) เพื่อเสนอเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ที่เหมาะสมสำหรับห้องสมุดระดับอุดมศึกษา ใช้แบบสอบถามในการรวบรวมข้อมูล จากบุคลากรห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษา 153 แห่ง จำนวน 360 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติร้อยละ วิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยการวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อตัวแปรตามด้วยการวิเคราะห์การถดถอย
ผลการวิจัย พบว่า (1) ห้องสมุดใช้ Generative AI ให้บริการแปลภาษาอัตโนมัติ มากที่สุด ใช้ปฏิบัติงานสร้างเนื้อหาสำหรับการประชาสัมพันธ์ มากที่สุด มีการบอกรับปัญญาประดิษฐ์แบบ Chatbots และการสร้างเนื้อหามากที่สุด รองลงมาคือ สำหรับการวิจัยและสืบค้นข้อมูล ความนิยม คือ ChatGPT, Gemini, EndNote, Copilot และ Claude ตามลำดับ (2) ด้านการยอมรับเทคโนโลยี พบว่า ปัจจัยอิทธิพลทางสังคม ปัจจัยการสร้างความรู้ความเข้าใจ ปัจจัยหลัก และปัจจัยปรับเปลี่ยน มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากทั้งหมด โดยปัจจัยการสร้างความรู้ความเข้าใจ ส่งอิทธิพลเชิงบวกสูงที่สุดต่อการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ สอดคล้องกับทฤษฎีแบบจำลองการยอมรับเทคโนโลยี (TAM) แบบจำลองมีความแม่นยำในการพยากรณ์สูง มีค่าสัมประสิทธิ์การตัดสินใจ (R-squared) = .775 ค่าความคลาดเคลื่อนสัมบูรณ์เฉลี่ย (MAPE) อยู่ในระดับต่ำมาก พยากรณ์ได้ว่า การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในห้องสมุด จะได้รับการยอมรับจากบุคลากรเป็นอย่างดี (3) ปัญญาประดิษฐ์ที่เหมาะสมสำหรับห้องสมุด ได้แก่ Chatbots และการสร้างเนื้อหา, สำหรับการวิจัยและสืบค้นข้อมูล, สร้างสรรค์เนื้อหา (รูปภาพ, วิดีโอ, เสียง), จัดการเอกสารอ้างอิง และปรับปรุงภาษาและไวยากรณ์ ปัจจัยความสำเร็จ คือ การสนับสนุนจากผู้บริหาร/นโยบาย/วิสัยทัศน์, ทักษะ/ความรู้/การพัฒนาบุคลากร และงบประมาณ/การสนับสนุนทรัพยากร ข้อเสนอแนะ ควรเสนอให้กระทรวง อว. เป็นเจ้าภาพหลักในการจัดซื้อ/จัดหาเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์สำหรับสถาบันอุดมศึกษา และสถาบันอุดมศึกษาควรสนับสนุนด้านงบประมาณและการฝึกอบรมบุคลากรอย่างสม่ำเสมอ
คำสำคัญ: ปัญญาประดิษฐ์, ห้องสมุด, สถาบันอุดมศึกษา
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2566). แผนปฏิบัติการด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (พ.ศ. 2565 - 2570). https://ai.in.th/wp-content/uploads/2022/12/20220726-AI.pdf
ชลธิชา แสงสีดา. (2567). “AI” การปลดแอกทางนวัตกรรม เทคโนโลยีสารพัดประโยชน์และความ ท้าทายทางด้านจริยธรรม.
https://www.tcdcmaterial.com/th/article/technology-innovation/34501
ณปภัช เสโนฤทธิ์. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการยอมรับการใช้ AI Chatbot ในการปรึกษาด้านสุขภาพจิต. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ธัญญวีร์ รสมัย. (2567). Generative AI ประเภทต่าง ๆ. https://race.nstru.ac.th/home_ex/blog/topic/show/9580
ธีรพงศ์ เสรีสำราญ. (2565). มาสร้างสรรค์บทเพลงของคุณแบบง่าย ๆ ได้ด้วย AI MUSIC GENERATOR. https://www.beartai.com/buzz/1133523
นวพรรณ อินสกุล. (2567). การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการยอมรับการใช้แชท GPT 4.0 ของนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ปราโมทย์ ลือนาม. (2554). แนวความคิด และวิวัฒนาการของแบบจำลองการยอมรับการใช้เทคโนโลยี. วารสารการจัดการสมัยใหม่, 9(1), 9-17.
ปรีดี นุกุลสมปรารถนา. (2566). รวม Generative AI ทั้ง 7 หมวดหมู่สำหรับการใช้งานในยุคดิจิทัล. https://www.popticles.com/marketing/generative-ai-category/
ปัทมาพร สมุทรประภูต และสมพล ทุ่งหว้า. (2568). ทักษะดิจิทัลและการยอมรับเทคโนโลยีที่ส่งผลต่อการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ ของพนักงานบริษัทเอกชนเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารการจัดการโซ่คุณค่าและกลยุทธ์ธุรกิจ, 4(2), 106-119.
วลัยลักษณ์ คงพระจันทร์. (2566). ช้าไปไหม ทำไมต้องมี? ถอดรหัสแผนปฏิบัติการ AI Thailand. https://ai.in.th/news/ai-thailand-interview-1/
โศภิรตา วณิชวัชระกุล. (2566). Generative AI ในอุตสาหกรรมโฆษณา: กรณีศึกษา AI-Deate ของ บริษัท Yell Advertising จำกัด. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน.
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2567). สกสว. ร่วมงานแถลงนโยบาย "อว. for AI" โดย "ศุภมาส". https://www.facebook.com/ ThailandScienceResearchandInnovation/posts/pfbid0L31Q6XUfGUdFzSmFidsYzbriNf9zTRMhcYjwFGZjNZAY7Nkpf6WWRWRD6ENbg5vxl
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2567). แนวทางการประยุกต์ใช้ Generative AI อย่างมีธรรมาภิบาลสำหรับองค์กร. https://library.ipst.ac.th/wp-content/uploads/2024/10/GenerativeAIGovernanceGuideline_Vol1_AIGC.pdf
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2567). บริการ Chula AIX: Generative AI. https://www.car.chula.ac.th/prnews_detail4.php?id=292
สำนักบรรณสารการพัฒนา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์. (2565). รายงานการปรับปรุงกระบวนการจัดการหนังสือสู่ผู้ใช้บริการ (กระบวนงานวิเคราะห์หมวดหมู่และการลงรายการหนังสือ). https://library.nida.ac.th/wp-content/uploads/2022/09/R2R-2560-2-การปรับปรุงกระบวนการจัดการหนังสือ.pdf
สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2568). AI ตัวท็อปเวอร์ชันพรีเมียม พร้อมให้ใช้ ฟรี!. https://www.lib.ku.ac.th/2024/article/view/621
สุทิพย์ ประทุม. (2565). การยอมรับเทคโนโลยีสารสนเทศในยุควิถีชีวิตใหม่. วารสารลวะศรี มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี, 6(1), 1-18.
เสาวภา หลิมวิจิตร. (2565). การจัดการความเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล: กรณีศึกษาห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย. อินฟอร์เมชั่น (Information), 29(1), 19-46.
ห้องสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2567). อัพสกิล AI เพื่อสร้างทักษะการเรียนรู้และการวิจัยของตนเอง. https://www.instagram.com/p/DBgZCGAJ-Ge/
ACRL Research Planning and Review Committee. (2024). 2024 top trends in academic libraries. College & Research Libraries News, 85(6), 231-246.
Akinyemi, O. (2023). Enhancing academic library service delivery using artificial intelligence (AI). Library Philosophy and Practice (e-journal), 8042. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/8042
Ali, M. Y., Naeem, S. B., & Bhatti, R. (2024). Artificial intelligence (AI) applications and usage among the LIS professionals of Pakistan. Journal of Librarianship and Information Science, 57(3). https://doi.org/10.1177/09610006241241306
Bangkok Bank InnoHub. (2566). ทำความรู้จัก Generative AI ทั้ง 5 ประเภทที่ช่วยผลิตงานสร้างสรรค์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ. https://www.bangkokbankinnohub.com/5-types-of-generative-ai-tools-to-unlock-your-creativity/
Bhui, T. (2024). Transforming libraries with artificial intelligence: A comprehensive exploration of applications and implications. International Research Journal of Modernization in Engineering Technology and Science, 6(3), 2444-2451.
Chandrashekara, G. S., & Mulimani, M. (2024). The impact of artificial intelligence on library and information science (LIS) services. International Journal of Innovative Practice and Applied Research, 14(5), 50-56.
https://doi.org/10.2139/ssrn.4856459
Clarivate. (2024). 60% of libraries evaluating or planning for AI integration - report. Research Information. https://www.researchinformation.info/news/60-libraries-evaluating-or-planning-ai-integration-report/
Dixit, C et al. (2024). Role of academic libraries and information services: A study. International Journal of Modern Achievement in Science, Engineering and Technology (IJSET), 1(2), 76-82. https://doi.org/10.63053/ijset.28
Georgetown University Library. (2025). AI tools for research. Georgetown University. https://guides.library.georgetown.edu/ai/tools
Harkawal, A. (2023, February 2). Academic library: Types and functions. Retrieved from https://blog.harkawal.in/2023/02/02/academic-library-types-and-functions/
Jagannara, M. (2023). A study of the AI tools performing innovative services in academic libraries. IJCSPUB, 13(2), 201-205.
Kalbande, D., Yuvaraj, M., Verma, M., A., S., Suradkar, P., & Chavan, S. (2024). Exploring the integration of artificial intelligence in academic libraries: A study on librarians’ perspectives in India. Open Information Science, 8(1), 20240006. https://doi.org/10.1515/opis-2024-0006
Lucy Jelagat Sang, & Macharia, S. (2025). Artificial intelligence (AI) for smart library systems: A focus on awareness and level of adoption in the Kenyan university libraries. The CUEA Journal of Science, 2(1), 1-19.
Martin, J., & Armstrong, M. (2024). AI developments and resources for academic librarians. ACRL Instruction Section, Spring.
Molaudzi, A. I., & Ngulube, P. (2025). Use of artificial intelligence innovations in public academic libraries. IFLA Journal, 51(3). https://doi.org/10.1177/03400352241301780
Ritu. (2024). Libraries in AI era: Applications and perspectives. Thiagarajar College of Preceptors Edu Spectra, 6(2), 45-52.
STKS. (2566). Text-to-video AI generator. https://www.thailibrary.in.th/2023/03/07/text-to-video-ai-generator/
Tandel, B. (2024). Artificial intelligence (AI) tools used in libraries. International Journal of Research Publication and Reviews, 5(6), 4195-4199.
https://ijrpr.com/uploads/V5ISSUE6/IJRPR30235.pdf
Tijani, L. T., et al. (2024). Artificial intelligence in academic libraries and its impact on library services and operation. OMANARP International Journal of Library & Information Science, 1, 53-61.
University of South Florida Libraries. (2025). Tools for research: AI tools and resources. https://guides.lib.usf.edu/c.php?g=1315087&p=9678775
Venkatesh, A., & Davis, F. D. (1996). A model of the antecedents of perceived ease of use: Development and test. Decision Sciences, 27, 451-481.
Venkatesh, V., & Bala, H. (2008). Technology acceptance model 3 and a research agenda on interventions. Decision Sciences, 39(2), 273-315. https://doi.org/10.1111/j.1540-5915.2008.00192.x
Venkatesh, V., & Davis, F. D. (2000). A theoretical extension of the technology acceptance model: Four longitudinal field studies. Management Information Systems Quarterly, 24(4), 115-139. https://doi.org/10.2307/3250959
ติดต่อสอบถาม คุณวรรณวิสาข์ (เอ็ม) โทร 
