วิเคราะห์จิตรกรรมสักขาลายขององคุลีมาลกับการพัฒนาตนและการขัดเกลาทางสังคมวิถีพุทธ กรณีวัดบวกครกหลวง จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
สักขาลาย, องคุลิมาล, วัดบวกครกหลวง, คนดิบ-คนสุก, การขัดเกลาทางสังคมบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ภาพจิตรกรรมฝาผนังวัดบวกครกหลวง จังหวัดเชียงใหม่ ตอนองคุลีมาลไล่ล่าพระพุทธเจ้า โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อถอดรหัสสัญญะสักขาลาย และการแต่งกายแบบหยักรั้ง ภายใต้บริบทสังคมวัฒนธรรมล้านนา การศึกษาใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงคุณภาพผ่านกรอบแนวคิดสัญวิทยา ผนวกกับแนวคิดโครงสร้างนิยมเรื่อง “คนดิบ-คนสุก” และทฤษฎีทุนทางวัฒนธรรม ผลการศึกษาบ่งชี้ว่า ศิลปินล้านนาใช้ อัตลักษณ์ศิลปะแบบสัจนิยมทางชาติพันธุ์ ในการประกอบสร้างเรือนร่างขององคุลีมาลให้เป็นนักเลงล้านนา ผู้มีรอยสักเต็มขา ซึ่งสะท้อนถึงทุนที่ฝังอยู่ในร่างและสถานะสุกทางโลก ที่ผ่านพิธีกรรมความเจ็บปวดแล้ว แต่จิตวิญญาณยังคงดิบทางธรรม ภาพความล้มเหลวขององคุลีมาลในการไล่ล่าพระพุทธองค์ สื่อถึงความพ่ายแพ้ของอำนาจกายภาพและไสยเวทต่ออำนาจพุทธธรรม ภาพจิตรกรรมสักขาลายองคุลิมาลจึงทำหน้าที่เป็นกลไกการขัดเกลาทางสังคม เพื่อโน้มน้าวกุลบุตรชาวล้านนาให้ตระหนักถึงการพัฒนาตนจากคนดิบสู่คนสุกที่สมบูรณ์ด้วยปัญญาตามหลักภาวนา 4
เอกสารอ้างอิง
น. ณ ปากน้ำ. (2544). จิตรกรรมฝาผนังวัดบวกครกหลวง. เมืองโบราณ.
เผ่าทอง ทองเจือ. (2543). ผ้าและการแต่งกายในสมัยโบราณจากจิตรกรรมฝาผนัง. อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระวัชรวีร์ วชิรเมธี. (2550). ประวัติและตำนานวัดบวกครกหลวง. สำนักพิมพ์ MaxxPrint (ดาวคอมพิวกราฟิก).
พระศุภชัย ชยสุโภ. (2567). สมุดภาพต้นแบบลายสัก (อัดสำเนา), วัดสวนดอก.
วิโรจ นาคชาตรี. (2567). ภาพถ่ายนาคปากครุฑหน้าวิหารมหาอุด วัดบวกครกหลวงและพระเจ้าทันใจ.
สมเจตน์ วิมลเกษม. (2542). สักสี กายวิทยาล้านนา: ลายสักยันต์และเครื่องราง. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ. (2542). มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.
Angulimala. (n.d.). The story of Angulimala. https://angulimala.org.uk/the-story-of- angulimala/
Bock, C. A. (1986). Temples and elephants: Travels in Siam in 1881–1882. Oxford University Press.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241-258). Greenwood.
Chang Puak Magazine. (2025). Architecture & Murals.
https://changpuakmagazine.com/en-article/ARCHITECTURE-/326735/
De Saussure, F. (1966). Course in general linguistics (C. Bally & A. Sechehaye, Eds.; W. Baskin, Trans.). McGraw-Hill Book Company.
Lévi-Strauss, C. (1969). The raw and the cooked: Introduction to a science of mythology (J. Weightman & D. Weightman, Trans.; Vol. 1). Harper & Row.
ติดต่อสอบถาม คุณวรรณวิสาข์ (เอ็ม) โทร 
