แนวทางการส่งเสริมความสัมพันธ์ตามหลักอุปัชฌายวัตรกับสัทธิวิหาริกวัตร

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “แนวทางการส่งเสริมความสัมพันธภาพตามหลักอุปัชฌายวัตรกับสัทธิวิหาริกวัตร”           มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาหลักอุปัชฌายวัตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาหลักสัทธิวิหาริกวัตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการส่งเสริมความสัมพันธภาพตามหลักอุปัชฌายวัตรกับสัทธิวิหาริกวัตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา      จากเอกสารปฐมภูมิ ได้แก่ คัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และคัมภีร์ประกอบพระวินัย ตลอดจนเอกสารทุติยภูมิและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ประชากรและกลุ่มตัวอย่างเป็นเอกสารทางพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวข้องกับหลักธรรมวินัยด้านความสัมพันธ์ระหว่างพระอุปัชฌาย์กับพระสัทธิวิหาริก เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลและกรอบการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการตีความเชิงพรรณนาและการสังเคราะห์เชิงแนวคิด เพื่อนำไปสู่การพัฒนาแบบจำลองเชิงทฤษฎี

ผลการวิจัยพบว่า หลักอุปัชฌายวัตรเป็นข้อปฏิบัติของพระสัทธิวิหาริกที่พึงมีต่อพระอุปัชฌาย์ อาทิ       การอุปัฏฐาก การแสดงความเคารพ การบำรุงดูแลในยามอาพาธ การยินดีรับโอวาท การช่วยระงับอาบัติ และการประพฤติตามพระวินัยอย่างเคร่งครัด ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์เชิงหน้าที่และคุณธรรมด้านความกตัญญูกตเวที ขณะที่หลักสัทธิวิหาริกวัตรเป็นบทบาทหน้าที่ของพระอุปัชฌาย์ในการสั่งสอน แนะนำ ให้โอวาท สงเคราะห์ และเกื้อกูลด้วยปัจจัย 4 ตลอดจนชี้แนะแนวทางการปฏิบัติธรรมที่ถูกต้อง ความสัมพันธ์ดังกล่าวจึงเป็นโครงสร้างแบบครู–ศิษย์ที่มีระบบรองรับทางพระธรรมวินัย และเป็นกลไกสำคัญในการสืบทอดพระศาสนา ผู้วิจัยได้พัฒนา DMSMH Model เพื่อเป็นกรอบแนวคิดในการส่งเสริมความสัมพันธภาพ ประกอบด้วย D (Duty) หน้าที่ตามพระวินัย M (Morality) คุณธรรมร่วม S (Structure) โครงสร้างการสอนและฝึกวินัย M (Mentorship) บทบาทพี่เลี้ยงทางธรรม และ H (Harmony) ความกลมเกลียวในหมู่สงฆ์ แบบจำลองนี้ชี้ให้เห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างพระอุปัชฌาย์กับสัทธิวิหาริกเป็นวัตรปฏิบัติที่มีพลังเชิงจริยธรรมและมีศักยภาพในการธำรงพระพุทธศาสนาอย่างยั่งยืนในบริบทสังคมพุทธร่วมสมัย