แนวทางการประยุกต์หลักเสขิยวัตรเพื่อส่งเสริมคุณค่ามารยาทไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาหลักเสขิยวัตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท                            2) เพื่อศึกษาหลักมารยาทไทย 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการประยุกต์หลักเสขิยวัตรเพื่อส่งเสริมคุณค่ามารยาทไทย เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพแบบวิจัยเอกสารนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อมูลเขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า เสขิยวัตร คือวัตรแห่งการศึกษา 75 สิกขาบท ซึ่งเป็นข้อวัตรปฏิบัติด้านกาย วาจา และใจ   ของพระภิกษุที่เน้นเรื่องมารยาทผู้ดี อันมีเจตนารมณ์เพื่อฝึกฝนความสำรวมและความเคารพต่อสาธารณะ                แบ่งออกเป็น 4 หมวด ได้แก่ หมวดสารูป (26 ข้อ) ว่าด้วยการสำรวมในอิริยาบถและกิริยาเวลาเข้าสู่ชุมชน หมวดโภชนปฏิสังยุต (30 ข้อ) ว่าด้วยมารยาทในการรับและฉันอาหาร หมวดธัมมเทสนาปฏิสังยุต (16 ข้อ) ว่าด้วยมารยาทในการแสดงธรรม และหมวดปกิณณกะ (3 ข้อ) ว่าด้วยมารยาทในกิจเฉพาะ เช่น การขับถ่ายในที่สาธารณะ เสขิยวัตรไม่ใช่เพียงข้อวินัย แต่เป็นธรรมเนียมแห่งความละเมียดละไมซึ่งสะท้อนวัฒนธรรมพุทธในเชิงพฤติกรรม เมื่อเทียบเคียงกับมารยาทไทย คือ ระเบียบแบบแผนการประพฤติที่ดีงามอันแสดงถึงพฤติกรรมที่สุภาพเรียบร้อยหมายถึงกิริยา วาจา และเจตคติที่แสดงถึงความสุภาพ เรียบร้อย อ่อนน้อม โดยเฉพาะการเคารพผู้อื่นและรู้จักกาลเทศะ พบว่ามีความสอดคล้องกับหลักเสขิยวัตรในทุกมิติ เช่น การแต่งกายที่เรียบร้อย การนั่งพูดอย่างสำรวม การวางตัวต่อผู้ใหญ่ โดยเฉพาะหลักคารวะ 6 ในพระพุทธศาสนา เป็นฐานแห่งมารยาทไทยในมิติจิตใจ

แนวทางการประยุกต์หลักเสขิยวัตรเพื่อส่งเสริมมารยาทไทยจึงสามารถจัดหมวดได้ 4 แนวทางตามหมวดของเสขิยวัตร และสังเคราะห์เป็น “SBDP Model” ประกอบด้วย 1) S=Self-discipline (การควบคุมตน)                2) B=Behavioral Decorum (ความสุภาพทางพฤติกรรม) 3) D=Dharma-based etiquette (มารยาทตามหลักธรรม) และ 4) P=Public Respect (ความเคารพต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม) ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าหลักเสขิยวัตรสามารถนำมาเสริมสร้างจริยธรรมสาธารณะ (Public Virtue) และปลูกฝังวัฒนธรรมการเคารพในตนและผู้อื่นได้อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะในยุคที่มารยาทไทยกำลังถูกท้าทายจากอิทธิพลโลกาภิวัตน์ งานวิจัยนี้จึงมีคุณค่าทั้งในเชิงวิชาการ ศีลธรรม และการประยุกต์ใช้เชิงนโยบายเพื่อฟื้นฟูรากวัฒนธรรมไทยบนพื้นฐานพระพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้งและยั่งยืน