วิเคราะห์สุตมยญาณในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความหมายและความสำคัญของสุตมยญาณ 2) เพื่อศึกษาสุตมยญาณในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค และ 3) เพื่อวิเคราะห์สุตมยญาณในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค เป็นการวิจัยด้านเอกสาร ผลการวิจัย พบว่า สุตมยญาณ หมายถึง ปัญญาที่เข้าใจชัดเจนในเนื้อความของคำสอนที่ได้ฟังและทรงจำเอาไว้แล้ว เป็นปัญญาลำดับแรกที่สาวกต้องมี ความสำคัญของสุตมยญาณ เช่น สัมมาทิฏฐิเป็นหัวหน้าในอริยมรรค เป็นปัญญาที่ต้องมีก่อนจึงเจริญวิปัสสนาได้ผล เป็นความรู้พื้นฐานสำหรับอริยสาวกผู้หมดทิฏฐิ เป็นต้น คัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรคแสดงสุตมยญาณเป็นความรู้ในธรรม 16 ชุด ได้แก่ (1) ธรรมที่ควรรู้ยิ่ง (2) ธรรมที่ควรกำหนดรู้ (3) ธรรมที่ควรละ (4) ธรรมที่ควรเจริญ (5) ธรรมที่ควรทำให้แจ้ง (6) ธรรมที่เป็นฝ่ายเสื่อม (7) ธรรมที่เป็นฝ่ายตั้งอยู่ (8) ธรรมที่เป็นฝ่ายคุณวิเศษ (9) ธรรมที่เป็นฝ่ายทำลายกิเลส (10) สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง (11) สังขารทั้งหลายทั้งปวงเป็นทุกข์ (12) ธรรมทั้งหลายทั้งปวงไม่เป็นตัวตน (13) สภาวะนี้เป็นทุกขอริยสัจ (14) สภาวะนี้เป็นทุกขสมุทยอริยสัจ (15) สภาวะนี้เป็นทุกขนิโรธอริยสัจ (16) สภาวะนี้เป็นทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ โดยเชื่อมโยงไปสู่หมวดธรรมต่าง ๆ มากมาย ธรรม 16 ชุดนี้ จัดได้ 4 กลุ่มตามลำดับ ได้แก่ (1) ธรรม 5 หมวด แสดงธรรมตามกิจหน้าที่อันพึงทำต่อธรรมนั้น คือ รู้ยิ่ง กำหนดรู้ ละ เจริญ และทำให้แจ้ง (2) ชั้นธรรม 4 แสดงธรรมตามระดับชั้นสมาธิและปัญญา คือ เสื่อม คงอยู่ วิเศษ และทำลายกิเลส (3) สามัญญลักษณะ 3 เป็นความรู้ด้านวิปัสสนา คือ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่เป็นตัวตน (4) อริยสัจ 4 เป็นการแสดงองค์ความรู้ที่ทำให้สำเร็จความเป็นพระอริยเจ้าได้ คือ ทุกข์ เหตุเกิด นิพพาน และมรรค องค์ความรู้ที่ได้จากงานวิจัยนี้ ทำให้ทราบว่า ธรรม 16 ชุดนี้ เป็นหลักธรรมที่สาวกควรศึกษาเรียนรู้ พิจารณาทบทวนหลาย ๆ ครั้ง ทำให้เกิดเป็นปัญญาระดับแรกก่อน จึงสามารถทำให้เกิดปัญญาระดับสูงยิ่งขึ้นต่อไปได้