ธรรมะกับความเครียด: พุทธศาสตร์ประยุกต์สำหรับสังคมไทยยุคเปลี่ยนผ่าน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ธรรมะกับความเครียด: พุทธศาสตร์ประยุกต์สำหรับสังคมไทยยุคเปลี่ยนผ่าน ในยุคแห่งการเปลี่ยนผ่านของสังคมไทย ซึ่งเต็มไปด้วยแรงกดดันจากเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม ปัญหาความเครียดได้กลายเป็นภาวะทั่วไปที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชน งานวิจัย หรือบทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของหลักธรรมในพระพุทธศาสนาในการบรรเทาความเครียด และเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้พุทธศาสตร์เพื่อการพัฒนาสุขภาวะจิตในระดับบุคคลและสังคม โดยอาศัยหลักธรรมสำคัญ เช่น อริยสัจ 4 สติปัฏฐาน 4 และหลักมรรคมีองค์ 8 มาวิเคราะห์ร่วมกับแนวคิดทางจิตวิทยาสมัยใหม่ พบว่าธรรมะมิได้เป็นเพียงแนวคิดทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังสามารถนำมาปรับใช้เป็นเครื่องมือในการเผชิญปัญหา จัดการอารมณ์ และพัฒนาความรู้เท่าทันตนเองอย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ยังพบว่า การประยุกต์ธรรมะในเชิงพุทธศาสตร์ประยุกต์ จะสามารถสร้างดุลยภาพระหว่างความเปลี่ยนแปลงภายนอกกับสภาพจิตภายใน ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิตอย่างมีสติในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
บทความเสนอว่าการเผยแพร่พุทธศาสตร์ประยุกต์ในรูปแบบที่เข้าถึงง่าย และสอดคล้องกับชีวิตร่วมสมัย เป็นแนวทางหนึ่งที่สามารถช่วยลดความเครียดในระดับบุคคล และสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพการส่งเสริมการเรียนรู้ธรรมะในรูปแบบที่เข้าใจง่าย และสอดคล้องกับวิถีชีวิตร่วมสมัย เป็นแนวทางที่เป็นไปได้ในการลดความเครียดในสังคมไทย และเป็นรากฐานที่เข้มแข็งของการพัฒนาอย่างยั่งยืนในระดับจิตใจ และสังคม
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต. (2565). รายงานสถานการณ์สุขภาพจิตของประชาชนไทยหลังโควิด-19. กรุงเทพฯ: กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข.
ชาญวิทย์. (2563). จิตวิทยาและความทุกข์: แนวทางเยียวยาใจ. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์เชียงใหม่.
จำนงค์ อดิวัฒนสิทธิ์. (2548). พุทธศาสตร์กับการพัฒนาคุณธรรมในยุคสังคมเปลี่ยนผ่าน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัย.
จิรพัฒน์. (2564). ความเครียดและวัยทำงานไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สุขภาพจิต.
จำนงค์ อดิวัฒนสิทธิ์. (2548). พุทธศาสตร์ประยุกต์: แนวทางการนำหลักธรรมมาใช้ในชีวิตประจำวัน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
บุญเลิศ. (2562). ธรรมะกับการพัฒนาจิตใจคนเมือง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสาร.
มรรยาท รุจิวิชชญ์. (2013). การจัดการความเครียดด้วยหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา. วารสารพุทธศาสน์ศึกษา, 12(2), 45–60.
ระเดชขจร. (2018). ความเครียดและการปรับตัวในสังคมสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์.
วันพรรษา, ช., & กมลาศ, ส. (2561). ความเครียดและการปรับตัวของคนไทยในยุคสังคมเปลี่ยนผ่าน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย.
สิริคุโณ. (2022). ธรรมะบำบัดความเครียด: แนวทางปฏิบัติสำหรับผู้สนใจพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์อมรินทร์.
สมชาย, & อมรเทพ. (2565). ความเครียดในวัยรุ่นและวัยทำงาน: การศึกษาเชิงสังคม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สุขภาพจิต.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์. (2533). พุทธศาสตร์ประยุกต์: หลักธรรมเพื่อชีวิตและสังคม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธศาสน์.
สืบนิสัย, อังสุมาลี, โยธิโก, & จันทาพูน. (2568). พุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อการพัฒนาสังคมไทยในยุคเปลี่ยนผ่าน. วารสารพุทธศาสตร์ประยุกต์, 5(1), 1–25.
ธรรมสภาเรียบเรียง. (2020). หลักธรรมและจิตวิทยาแห่งความสุข. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสภา.
ไรพงษ์ ณ อยุธยา ช., อุดมธรรมานุภาพ เ., & รักขันโท ส. (2568). การประยุกต์สติและสมาธิเพื่อสุขภาพจิตในยุคเทคโนโลยีและความเปลี่ยนแปลง. วารสารจิตวิทยาประยุกต์, 12(2), 45–63.
ศิริพร. (2563). การประยุกต์ใช้ธรรมะในบริบทสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย.
ศรีวิไล, & ปิติ. (2564). ผลกระทบของเทคโนโลยีและโลกาภิวัตน์ต่อสุขภาพจิต. นครราชสีมา: สำนักพิมพ์วิชาการ.
อาจารย์ ดร. ไพเราะ. (2565). การจัดการความเครียดเชิงจิตวิญญาณในสังคมไทยยุคดิจิทัล. วารสารการพัฒนาสังคม, 7(1), 101–118.
อรวรรณ. (2564). การจัดการความเครียดเชิงจิตวิทยาในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย.
Hanson, R. (2020). Resilient: How to thrive in an uncertain world. New York, NY: Harmony Books.
