การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อเสริมสร้างสุขภาพกาย ใจ และความร่วมมือ ในสังคมไทยปัจจุบัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อเสริมสร้างสุขภาพกาย ใจ และความร่วมมือในสังคมไทยปัจจุบัน วิเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา คือ อิทธิบาท 4 ซึ่งประกอบด้วย ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา เพื่อส่งเสริมสุขภาวะทางกาย สุขภาวะทางใจ และการสร้างความร่วมมือในระดับบุคคลและสังคมไทยในบริบทปัจจุบัน ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมอย่างรวดเร็ว การประยุกต์ใช้หลักธรรมดังกล่าวสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความสัมพันธ์ในสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในยุคที่ผู้คนเผชิญกับปัญหาความเครียด โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และการขาดพลังร่วมในการพัฒนาสังคม
ผลการวิเคราะห์พบว่า หลักอิทธิบาท 4 มีความสอดคล้องกับแนวทางการส่งเสริมสุขภาพในมิติองค์รวม โดย “ฉันทะ” ช่วยสร้างแรงจูงใจภายในให้บุคคลใส่ใจในการดูแลสุขภาพทั้งทางร่างกายและจิตใจ “วิริยะ” เสริมสร้างความพากเพียรในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ “จิตตะ” ส่งเสริมการมีสมาธิ สติ และความใส่ใจต่อการกระทำในชีวิตประจำวัน ขณะที่ “วิมังสา” ช่วยให้บุคคลรู้จักประเมินผล และปรับปรุงพฤติกรรมอย่างมีเหตุผล นอกจากนี้ การนำอิทธิบาท 4 มาประยุกต์ใช้ในระดับกลุ่ม และองค์กร ยังช่วยเสริมสร้างความร่วมมือ ความรับผิดชอบ และจริยธรรมในการอยู่ร่วมกันในสังคม โดยควรมีการส่งเสริมให้เกิดการบูรณาการหลักธรรมนี้ในกระบวนการเรียนรู้ การทำงาน และการอยู่ร่วมกันในชีวิตประจำวันของประชาชนไทยอย่างเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น
Article Details
เอกสารอ้างอิง
พระอธิการอำพรรณ โรจนธมฺโม. (2562). อิทธิบาท 4 กับการพัฒนาจิตใจและสุขภาพจิต. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสถิต.
พระมหาฉัตรชัย ธมฺมวรเมธี, อัญชลี, ก., & สมชาย, ช. (2565). หลักอิทธิบาท 4 และการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตใจ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสภา.
พระพรหมคุณาภรณ์. (2545). อิทธิบาท 4 กับการพัฒนาจิตใจ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสภา.
พระพรหมคุณาภรณ์. (2551). หลักอิทธิบาท 4 เพื่อชีวิตที่สมดุล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมสภา.
พระธีรดา & พระมหาดาวสยาม. (2563). หลักอิทธิบาท 4 กับพฤติกรรมสุขภาพ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์พุทธธรรมศึกษา.
พระบุญเสริม & จักรี. (2565). แรงจูงใจภายในและความเพียรพยายามในการสร้างพฤติกรรมสุขภาพระยะยาว. วารสารพฤติกรรมศาสตร์เพื่อสุขภาพ, 7(1), 23–38.
นภาพร เจริญสุข. (2562). การสร้างความร่วมมือในชุมชนผ่านการใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. วารสารพัฒนาสังคม, 15(1), 89–101.
มลธิดา. (2564). การประยุกต์หลักอิทธิบาท 4 ต่อสุขภาพจิตของวัยทำงาน. วารสารวิชาการจิตวิทยา, 12(3), 45–59.
ทวีศักดิ์ ประดิษฐ์สุข. (2563). การพัฒนาจิตตะและวิริยะเพื่อความมั่นคงทางอารมณ์. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์จิตวิทยาไทย.
Charoenwong, P., Srisuwan, T., & Meesuk, P. (2021). Mental health and social cohesion in Thai communities. Thai Journal of Psychology, 36(2), 45–60.
Lertworasirikul, S., & Wongboonsin, P. (2021). Application of Itthibhat 4 in daily life: Enhancing well-being and social relationships. Journal of Thai Buddhist Studies, 14(1), 101–118.
Phongpaichit, P. (2020). Buddhist ethics in modern Thai society. Bangkok: Chulalongkorn University Press.
Piyawat, K. (2019). Moral foundations and psychological resilience: An empirical study of Itthibhat 4 practice. Asian Journal of Behavioral Science, 7(1), 77–92.
Sukwises, N., & Pongpairoj, T. (2022). Work stress and life balance among Thai employees. Journal of Occupational Health, 64(3), 210–222.
Thanakit, J., & Boonchutima, S. (2023). Community engagement and conflict resolution through Buddhist practices. Thai Journal of Social Work, 9(1), 33–51.
