การปฏิบัติวิปัสสนาตามหลักกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน

บทคัดย่อ

การปฏิบัติวิปัสสนาตามหลักกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การเจริญสติพิจารณาร่างกายตามความเป็นจริง โดยเห็นว่าร่างกายนี้ไม่ใช่ตัวตนถาวร เป็นเพียงรูปธรรมที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป เป็นการพัฒนาปัญญาเพื่อละความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 ซึ่งแบ่งออกเป็น 6 หมวด 14 บรรพ ได้แก่ 1) อานาปานสติ คือ การมีสติกำหนดรู้ลมหายใจเข้า-ออก เห็นลมหายใจยาว-สั้น ตามความเป็นจริง 2) อิริยาบถ คือ การมีสติกำหนดรู้กายในการยืน เดิน นั่ง นอน 3) สัมปชัญญะ คือ ความรู้สึกตัวในการเคลื่อนไหว ก้าวเดิน เหลียวแล หรือการกระทำทุกอย่าง   4) ปฏิกูลมนสิการ คือ การพิจารณากายนี้โดยความเป็นของไม่งาม เช่น ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เป็นต้น 5) ธาตุมนสิการ คือ การพิจารณากายนี้ที่ประกอบด้วยธาตุ 4 คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม ว่าไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตน เรา เขา และ 6) นวสีวถิกา คือ การพิจารณาซากศพในป่าช้า 9 ระยะเวลา เพื่อให้เห็นถึงความแตกดับ สลายของร่างกาย จนเกิดความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และปล่อยวาง เมื่อผู้ปฏิบัติมีสติพิจารณากำหนดรู้รูป-นามตามความเป็นจริงอย่างนี้แล้วก็จะมีจิตบริสุทธิ์เป็นขั้น ๆ เกิดปัญญาเห็นความจริงของกาย ว่าไม่ใช่ตัวตน ไม่ใช่เรา ไม่ใช่เขา       ซึ่งเป็นบาทฐานทำให้บรรลุมรรค ผล นิพพาน ได้ในที่สุด