ธรรมสากัจฉา: พลวัตแห่งการสืบทอดพุทธรรมในศตวรรษที่ 21
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ธรรมสากัจฉา หมายถึง การสนทนาแลกเปลี่ยนเรื่องธรรมะ ไม่เพียงเป็นวิธีการสื่อสารพื้นฐานในพระพุทธศาสนาเถรวาท หากแต่เป็นกลไกพลวัตสำคัญ ในการรักษาสืบทอดพุทธธรรม และบ่มเพาะภูมิปัญญา แบบองค์รวม งานวิชาการชิ้นนี้มุ่งสำรวจพลวัตของธรรมสากัจฉาตามหลักฐานในคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา และการประยุกต์ใช้ในบริบทสังคม ในศตวรรษที่ 21 พระพุทธศาสนาเถรวาทกำลังเผชิญกับความท้าทายและโอกาสครั้งสำคัญ ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีอย่างก้าวกระโดด การสืบทอดพุทธธรรมและการพัฒนาภูมิปัญญาจึงต้องอาศัย ธรรมสากัจฉา หรือการสนทนาธรรมอย่างมีวิจารณญาณ เพื่อนำพาพระพุทธศาสนาให้ยังคงเป็นประทีปส่องสว่างแก่สังคมโลก ฉะนั้นธรรมสากัจฉามีบทบาทเป็นทั้ง เครื่องมือถ่ายทอดความรู้ และ กระบวนการพัฒนาปัญญาแบบมีส่วนร่วม ผ่านการตั้งคำถาม การวิเคราะห์ด้วยเหตุผล และการขบคิดปัญหาร่วม จนเกิดปัญญา ซึ่งเอื้อต่อการทำให้ธรรมะเป็น สันทิฏฐิโก (เห็นได้ด้วยตนเอง) และเป็นเครื่องมือสำคัญในการทำสังคายนา ส่งผลทำให้พระพุทธศาสนายังคงได้รับการสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ธรรมสากัจฉายังได้นำไปประยุกต์ใช้ในการเรียนรู้ของนักเรียนในโรงเรียนโดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระครูพิพิธธรรมาภรณ์ (บุญแทน ศรีทอง). (2556). การประยุกต์ใช้พุทธวิธีทางการสอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน จังหวัดพิจิตร. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระครูพิมลธรรมภาณ (มานพ ปาละพันธ์). (2568). บทบาทพระมหากัสสปเถระในการประกาศพระพุทธศาสนา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 7(1), มกราคม–กุมภาพันธ์.
พระครูปลัดทินกร คงถาวร. (2565). ธุดงควัตร: แนวทางพัฒนาศาสนทายาทในพระพุทธศาสนา. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 27(1), 80–93.
พิฑูร มลิวัลย์, และ ไสว มาลาทอง. (2553). ประวัติพระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรมการศาสนา.
พระครูปริยัติ สันติธร, พระครูปลัดสมหมาย อตฺถสิทฺโธ, และ ไพฑูรย์ สวนมะไฟ. (2566). การส่งเสริมการเทศน์โจทย์ตามประเพณีอีสานของพระสงฆ์อำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารบัณฑิตสาเกตปริทรรศน์, 8(1), มกราคม–มิถุนายน.
พระมหาสมชาย กลิ่นจันทร์. (2559). การเผยแผ่พระพุทธศาสนา: การพัฒนารูปแบบและวิธีการเชิงรุกของคณะสงฆ์ไทย. ดุษฎีนิพนธ์, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
พระสุทธิพงษ์ สุทธิวํโส (วันทองหลาง). (2561). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ธรรมสากัจฉาเพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน วิชาพระพุทธศาสนาของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนศึกษานารีวิทยาเขตบางบอน กรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการสอนสังคม, บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2566). พุทธวิธีในการสอน (พิมพ์ครั้งที่ 26). นครปฐม: วัดญาณเวศกวัน.
วิทยา ทองดี, และ สุรพล พรมกุล. (2561). การพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงพุทธ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม. รายงานการวิจัย, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
