การศึกษาเชิงวิเคราะห์คติ 5 ที่มีผลต่อการดำเนินชีวิตของคนไทยในสังคมปัจจุบัน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาคติ 5 ตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท                   (2) เพื่อศึกษาการดำเนินชีวิตของคนไทยในสังคมปัจจุบัน และ (3) เพื่อวิเคราะห์อิทธิพลของคติ 5 ที่มีต่อการดำเนินชีวิตของคนไทยในสังคมปัจจุบัน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารปฐมภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎก และเอกสารทุติยภูมิ ได้แก่ อรรถกถา ตำรา เอกสารทางวิชาการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 12 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบศึกษาเอกสารและแบบสัมภาษณ์เชิงลึกกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงอุปนัย และนำเสนอผลการวิจัยเชิงพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบว่า คติ 5 เป็นกรอบแนวคิดทางอภิปรัชญาที่อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำกับผลแห่งกรรมและภพภูมิอย่างเป็นระบบ สะท้อนหลักความเป็นเหตุเป็นผล ความยุติธรรมทางศีลธรรม และความรับผิดชอบของบุคคลต่อการกระทำของตน แม้สังคมไทยจะเปลี่ยนแปลงตามบริบทของโลกาภิวัตน์ แต่คติ 5 ยังคงปรากฏผ่านความเชื่อเรื่องบุญ–บาป การไม่ประมาท และการทำความดี โดยทำหน้าที่เป็นฐานคุณค่าที่หล่อหลอมการดำเนินชีวิตทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว และชุมชน นอกจากนี้ คติ 5 ยังทำหน้าที่เป็นกลไกในการกำหนดค่านิยมและบรรทัดฐานทางศีลธรรม โดยใช้แนวคิดสุคติและทุคติเป็นกรอบในการประเมินพฤติกรรม ส่งเสริมความซื่อสัตย์ ความเมตตา และความรับผิดชอบ ซึ่งเอื้อต่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติและการยกระดับคุณภาพชีวิตของสังคมไทย