แนวทางการส่งเสริมเบญจธรรมเพื่อสนับสนุนความประพฤติ ตามหลักเบญจศีล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักเบญจธรรมในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาหลักเบญจศีลในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์แนวทางการส่งเสริมเบญจธรรมเพื่อสนับสนุนความประพฤติตามหลักเบญจศีล โดยมุ่งอธิบายความสัมพันธ์เชิงเกื้อกูลระหว่างคุณธรรมภายในกับกรอบศีลธรรมภายนอก อันเป็นประเด็นสำคัญต่อการพัฒนาจริยธรรมเชิงพุทธในบริบทสังคมร่วมสมัย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประเภทการวิจัยเอกสาร (Documentary Research) ศึกษาและวิเคราะห์ข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา คัมภีร์วิสุทธิมรรค ตลอดจนเอกสารวิชาการร่วมสมัย โดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงแนวคิดอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างข้อสรุปเชิงบูรณาการ

ผลการวิจัยพบว่า 1) เบญจธรรมเป็นหลักธรรมฝ่ายจิตใจที่มุ่งเสริมสร้างคุณธรรมพื้นฐานภายใน ประกอบด้วย เมตตา–กรุณา สัมมาอาชีวะ กามสังวร สัจจะ และสติสัมปชัญญะ ซึ่งปรากฏในคัมภีร์สำคัญของพระพุทธศาสนาเถรวาทในฐานะรากฐานของจริยธรรม 2) เบญจศีลเป็นหลักศีลธรรมพื้นฐานของคฤหัสถ์ ประกอบด้วยการเว้นจากการฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ และการดื่มสุราเมรัย     อันเป็นกลไกกำกับพฤติกรรมภายนอกเพื่อความสงบเรียบร้อยของสังคม และ 3) การสังเคราะห์เชิงแนวคิดนำไปสู่การพัฒนาแบบจำลองเชิงจริยธรรม “MORAL Model” เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างธรรมะภายในกับศีลภายนอก ได้แก่ M = Metta–Karuṇā สนับสนุนศีลข้อ 1, O = Occupation Right Livelihood สนับสนุนศีลข้อ 2, R = Restraint in Sexuality สอดคล้องกับศีลข้อ 3, A = Accuracy in Speech ตรงกับศีลข้อ 4 และ L = Lucid Awareness เสริมศีลข้อ 5 แบบจำลองดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าเบญจธรรมทำหน้าที่เป็นพลังขับเคลื่อนภายในที่เอื้อต่อการรักษาเบญจศีลอย่างสมัครใจและยั่งยืน และสามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน และเชิงนโยบายเพื่อการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน