วิเคราะห์การจัดการความเครียดตามหลักอริยสัจ 4 ในพุทธปรัชญาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการจัดการความเครียด 2) ศึกษาหลักอริยสัจ 4 ในพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์การจัดการความเครียดตามหลักอริยสัจ 4 ในพุทธปรัชญาเถรวาท การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสาร ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนาและพุทธปรัชญาเพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์ แหล่งข้อมูลประกอบด้วยพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราวิชาการ บทความวิจัย และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลเอกสารและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และการตีความเชิงพรรณนา โดยตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูลจากแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย
ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดการจัดการความเครียดอธิบายว่าความเครียดเป็นกระบวนการตอบสนองของร่างกายและจิตใจต่อสิ่งเร้าหรือสถานการณ์ที่ก่อให้เกิดความกดดัน ซึ่งมีสาเหตุจากทั้งปัจจัยภายในและภายนอก ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกาย สุขภาพจิต พฤติกรรม และความสัมพันธ์ทางสังคม การจัดการความเครียดที่มีประสิทธิภาพจึงควรบูรณาการมิติด้านกาย จิตใจ และสังคมอย่างสมดุล ขณะเดียวกัน หลักอริยสัจ 4 ซึ่งประกอบด้วย ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค เป็นกรอบแนวคิดที่อธิบายปัญหา สาเหตุ เป้าหมาย และแนวทางการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าอริยสัจ 4 สามารถประยุกต์เป็นกระบวนการจัดการความเครียดได้อย่างเป็นลำดับ เริ่มจากการตระหนักรู้และยอมรับภาวะความเครียด การวิเคราะห์สาเหตุ การมุ่งสู่การลดและขจัดความเครียด และการปฏิบัติตามอริยมรรคมีองค์ 8 เพื่อพัฒนากาย จิตใจ และพฤติกรรมให้เกิดความสมดุล อันนำไปสู่การจัดการความเครียดอย่างเหมาะสม การยกระดับคุณภาพชีวิต และความผาสุกที่ยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
เจนจิรา เกียรติสินทรัพย์. (2562). ผลของการใช้โปรแกรมจัดการความเครียดต่อความสามารถจัดการความเครียดและระดับความเครียดของผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมืองนนทบุรี. วารสารเกื้อการุณย์, 26(2), 62-70.
ชนาธิป ศรีโท. (2563). ความเข้าใจเรื่องอริสัจ 4 ในพระพุทธศาสนา. วารสารวิชาการพระพุทธศาสนาเขตลุ่มแม่น้ำโขง. มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตอีสาน.
ณัฏฐา ม้วนสุธา. (2565). การจัดการความเครียดของผู้สูงอายุในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ตามแนวพุทธศาสนา. ดุษฎีนิพนธ์, ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาสังคมวิทยาตามแนวพุทธ, คณะสังคมศาสตร์, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย.
ดิลก บุญอิ่ม. (2561). การใช้โยนิโสมนสิการแนวอริยสัจเป็นฐานการเรียนรู้ด้วยตนเองในการดำรงชีวิต. วารสาร มมร.วิชาการล้านนา, 7(1), 51-62.
นฤพันธ์ สมเจริญ. (2568). การประยุกต์หลักอริยสัจ 4 เพื่อการแก้ปัญหาความเครียดในชีวิตประจำวารสารธรรมสาส์น. มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระครูสารกิจประยุต (กาบ ฐานตฺโต). (2560). การประยุกต์ใช้หลักอริยสัจ 4 ในการแก้ไขปัญหาชีวิต, วิทยานิพนธ์, บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น.
พระทศัพงษ์ ฐานวุโธ. (2566). ความสุขในการเจริญวิปัสสนาตามหลักอริยสัจ 4. วารสาร ปัญญาลิขิต ปีที่2 ฉบับที่ 3.
พระมหาอนันต์ อนุตฺตโร. (2564). การปฏิบัติกรรมฐานเพื่อบำบัดความเครียด วารสารมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์. มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์.
อรธีรา มนูจันทรัถ. (2566). ปัจจัยเชิงสาเหตุของความสมดุลในงานและชีวิตส่วนตัวที่ส่งผลต่อภาวะหมดไฟในการทำงานของอาจารย์มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในจังหวัดนครปฐม, หลักสูตรบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
Bannaruji, B., Indanyani, & Mahatthanadull, S. (2018). An analytical study of the Four Noble Truths in Theravāda Buddhism. The Journal of the International Association of Buddhist Universities, 11(1), 147–160.
Hanwongburana, P. (2020). Stress management for systemic lupus erythematosus (SLE) patients based on the Buddha’s teaching of mindfulness. The Journal of International Buddhist Studies College, 6(1), 12–25.
Kahn, A. (2021). A Buddhist approach to stress management from the perspective of dependent origination (DOSM). The Journal of International Buddhist Studies College.
Uthayaratana, T., Taephant, N., & Pisitsungkagarn, K. (2019). Four Noble Truths based problem solving: A therapeutic view. Mental Health, Religion & Culture, 22(2), 119–129.
