วิเคราะห์คติความเชื่อในพิธีบายศรีสู่ขวัญตามแนวจริยศาสตร์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์คติความเชื่อในพิธีบายศรีสู่ขวัญตามแนวจริยศาสตร์ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อพื้นบ้านกับหลักจริยธรรมในบริบทสังคมไทย โดยอาศัยการศึกษาจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราพิธีกรรม งานวิชาการ และเอกสารที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาสังเคราะห์และวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

จากการสังเคราะห์เอกสารพบว่า พิธีบายศรีสู่ขวัญมิได้เป็นเพียงพิธีกรรมเพื่อความเป็นสิริมงคลหรือการเรียกขวัญตามความเชื่อพื้นบ้านเท่านั้น หากยังเป็นระบบวัฒนธรรมที่สะท้อนคุณค่าทางจริยธรรมในหลายมิติ    ทั้งด้านความกตัญญูกตเวที ความเมตตากรุณา ความสามัคคี การเคารพลำดับอาวุโส ความไม่ประมาท และความรับผิดชอบต่อสังคม นอกจากนี้ พิธีกรรมยังทำหน้าที่เป็นกลไกในการเยียวยาจิตใจ สร้างขวัญกำลังใจ และเสริมสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ครอบครัว และชุมชน อันสอดคล้องกับหลักพุทธจริยศาสตร์ที่มุ่งพัฒนามนุษย์ทั้งด้านพฤติกรรม จิตใจ และปัญญา บทความนี้เสนอองค์ความรู้ว่า พิธีบายศรีสู่ขวัญสามารถอธิบายได้ในฐานะ "ระบบจริยธรรมเชิงวัฒนธรรม" ที่บูรณาการคติความเชื่อพื้นบ้านเข้ากับหลักพุทธจริยศาสตร์ ทำให้พิธีกรรมมิใช่เพียงมรดกทางวัฒนธรรม หากยังเป็นกระบวนการถ่ายทอดคุณธรรม การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน และการธำรงคุณค่าทางสังคมในบริบทของสังคมไทยร่วมสมัย ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการอนุรักษ์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมควบคู่กับการส่งเสริมการพัฒนาคุณธรรมของสังคมไทยได้อย่างเหมาะสม