ศึกษาวิเคราะห์สุขภาวะตามหลักไตรสิกขาในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับสุขภาวะ 2) เพื่อศึกษาหลักไตรสิกขาในพุทธปรัชญาเถรวาท 3) เพื่อวิเคราะห์สุขภาวะตามหลักไตรสิกขาในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบเอกสาร ประกอบกับการสัมภาษณ์ เชิงลึกผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 12 รูป/คน ศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราวิชาการ และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา และนำเสนอด้วย วิธีพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดสุขภาวะร่วมสมัยมุ่งเน้นความสมบูรณ์ของมนุษย์ในมิติทางกาย จิต สังคม และปัญญา มิใช่เพียงการปราศจากโรคซึ่งสอดคล้องกับนิยามขององค์การอนามัยโลก และแนวคิดของนักวิชาการไทย โดยสุขภาวะทั้งสี่ด้านมิได้แยกขาดจากกันหากแต่เกื้อกูลและเชื่อมโยงกันเป็นองค์รวม 2) หลักไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา เป็นแก่นแท้ของพุทธปรัชญาที่มุ่งพัฒนามนุษย์อย่างเป็น องค์รวม โดยศีลเป็นรากฐานของพฤติกรรมและวินัยชีวิต สมาธิเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาจิตใจให้มั่นคง และสงบ และปัญญาเป็นเป้าหมายสูงสุดในการรู้เท่าทันความจริงของชีวิตและลดความยึดมั่นถือมั่น 3) การวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า ไตรสิกขาสามารถบูรณาการกับแนวคิดสุขภาวะองค์รวมได้อย่างเป็นระบบ กล่าวคือ ศีลสิกขาเป็นรากฐานของสุขภาวะทางกายและสังคม สมาธิสิกขาเป็นกลไกของสุขภาวะทางจิต และปัญญาสิกขาเป็นแก่นของสุขภาวะทางปัญญา                 ทั้งสามองค์ประกอบทำงานเกื้อกูลกันเป็นวงจรเดียว โดยศีลเป็นพื้นฐาน สมาธิเป็นกลไก และปัญญาเป็นเป้าหมาย ดังนั้น หลักไตรสิกขาจึงมิได้เป็นเพียงแนวทางการปฏิบัติทางศาสนา หากแต่เป็นกรอบแนวคิด        เชิงบูรณาการ ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้พัฒนาสุขภาวะของบุคคล ชุมชน และสังคมร่วมสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนามนุษย์อย่างสมดุล มีคุณธรรม และมีความสุขอย่างยั่งยืน