วิเคราะห์การพัฒนาการจัดการเรียนการสอนของครูพระสอนศีลธรรม ในโรงเรียนตามหลักอิทธิบาท 4
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักอิทธิบาท 4 ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการจัดการเรียนการสอนของครูพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน และ 3) วิเคราะห์การพัฒนาการจัดการเรียนสอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนตามหลักอิทธิบาท 4 การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเชิงเอกสาร ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา ครูพระสอนศีลธรรม ครูประจำการ และนักเรียน แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า อิทธิบาท 4 เป็นหลักธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนาเถรวาท ประกอบด้วย ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา ซึ่งเป็นปัจจัยแห่งความสำเร็จที่สัมพันธ์และเกื้อกูลกัน โดยสามารถประยุกต์ใช้ในการพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งด้านแรงจูงใจ ความเพียร สมาธิ และการคิดวิเคราะห์ การจัดการเรียนการสอนของครูพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนมีความสอดคล้องกับหลักอิทธิบาท 4 อย่างชัดเจน โดยใช้กิจกรรมการเรียนรู้ที่หลากหลาย เช่น การเล่านิทานธรรมะ การอภิปรายกลุ่ม การใช้สื่อการเรียนรู้ การฝึกสติและสมาธิ ตลอดจนการส่งเสริมการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหา ส่งผลให้ผู้เรียนมีความสนใจในการเรียนมากขึ้น มีความรับผิดชอบ มีสมาธิ และสามารถนำหลักธรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างเหมาะสม การพัฒนาการจัดการเรียนการสอนของครูพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนตามหลักอิทธิบาท 4 ควรมุ่งสร้างฉันทะโดยการจัดกิจกรรมที่น่าสนใจ ส่งเสริมวิริยะด้วยการฝึกปฏิบัติและการเสริมแรงทางบวก พัฒนาจิตตะผ่านการฝึกสติและสมาธิ และส่งเสริมวิมังสาด้วยการตั้งคำถาม การอภิปราย และการคิดวิเคราะห์อย่างมีเหตุผล อันจะนำไปสู่การพัฒนาผู้เรียนให้เป็นผู้มีความรู้คู่คุณธรรม สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีคุณภาพตามแนวทางพระพุทธศาสนา
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). แนวทางการจัดการเรียนรู้คุณธรรมจริยธรรม. โรงพิมพ์คุรุสภา.
คณาจารย์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2554). พุทธวิธีการสอน. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
จีรศักดิ์ บุญฤทธิ์, พระ. (2554). ผลการใช้กิจกรรมกลุ่มด้วยหลักอิทธิบาท 4 ที่มีต่อพฤติกรรมความรับผิดชอบในการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3. สารนิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต สาขาจิตวิทยาการแนะแนว, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ทิศนา แขมมณี. (2560). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
บุญมี บุญเอี่ยม. (2548). ศึกษาการนำอิทธิบาท 4 ไปใช้ในการทำงานของพนักงานศูนย์ควบคุมการบินภูเก็ต บริษัท วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด. วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
พระคันธสาราภิวงศ์. (2555). โพธิปักขิยธรรม. บริษัท บุญศิริการพิมพ์ จำกัด.
พระครูอดุลธรรมสาร โอภาโส (บัญญัติ คำบุญเรือง). (2567). วิเคราะห์การบูรณาการอิทธิบาท 4 กับการปฏิบัติธรรมตามหลักพระพุทธศาสนา. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระโฆษิต โฆสิตธมฺโม. (2022). การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อการบริหารองค์กรสู่ความสำเร็จ. วารสารธรรมวัตร, 3(1), 40–48.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 45). สหธรรมิก.
พระศรีรัชมงคลบัณฑิต, พระมหาขนบ เข้ทอง , พระมหาสมสักดิ์ ธมฺมโชติโก , & พระเจริญพงษ์ ธมฺมทีโป (2565). การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมด้วยการเล่านิทานธรรมบทแก่เยาวชนในอำเภอพุทธมณฑลจังหวัดนครปฐม. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 27(1), 67–79. สืบค้น จาก https://so05.tci-thaijo.org/index. php/phiv/article/view/257080
ปิ่น มุทุกันต์. (2539). ปฏิบัติตามธรรมะประสบความสำเร็จ. มงคลสาร.
ประทาน คงฤทธิ์ศึกษากร. (2530). สุขาภิบาลในฐานะหน่วยการปกครองตนเอง. วารสารพัฒนบริหารศาสตร์, 27(3), 342.
พูนสุข ภูสุข. (2016). ประสิทธิภาพการปฏิบัติงานตามหลักอิทธิบาท 4 ของข้าราชการฝ่ายอัยการสำนักงานอัยการคดีเยาวชนและครอบครัวจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. Journal of Graduate MCU KhonKaen Campus, 3(2), 41–52.
เสกสันต์ บุญยะ. (2549). การใช้อิทธิบาท 4 ในการบริหารบุคคลของผู้บริหารโรงเรียนพระปริยัติธรรมขนาดเล็ก แผนกสามัญศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต 4. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา, มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
อานนท์ เมธีวรฉัตร. (2562). รูปแบบการเสริมสร้างสมรรถนะด้านการสอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนในเขตการปกครองคณะสงฆ์ ภาค 4. วารสารบัณฑิตปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, 7(2), 168–180.
Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage Publications.