การประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาเพื่อเสริมสร้างทักษะชีวิตของนักเรียน ชั้นประถมศึกษา โรงเรียนบ้านหนองตาคง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มุ่งศึกษาการประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาใน พระพุทธศาสนาเถรวาท เพื่อเสริมสร้างทักษะชีวิตของนักเรียนระดับประถมศึกษา โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์หลักไตรสิกขาในเชิงพุทธปรัชญา                       2) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาการเสริมสร้างทักษะชีวิตของนักเรียน และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาในการพัฒนาทักษะชีวิตของนักเรียนชั้นประถมศึกษา โรงเรียนบ้านหนองตาคง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพภาคสนาม โดยใช้การวิเคราะห์เอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหาร ครู และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง รวมทั้งการสังเกตบริบทของโรงเรียน กลุ่มผู้ให้ข้อมูลคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบบันทึกการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า หลักไตรสิกขา ซึ่งประกอบด้วย ศีล สมาธิ และปัญญา เป็นกรอบแนวคิดการพัฒนามนุษย์แบบองค์รวมที่สอดคล้องกับการเสริมสร้างทักษะชีวิตในศตวรรษที่ 21 สภาพปัญหาของนักเรียนพบข้อจำกัดด้านพฤติกรรม (ขาดวินัย ใช้ความรุนแรงทางวาจา) ด้านจิตใจ (ขาดสมาธิและการควบคุมอารมณ์) และด้านปัญญา (ทักษะการคิดวิเคราะห์และการตัดสินใจยังไม่เหมาะสม) โดยมีปัจจัยด้านครอบครัวและสภาพแวดล้อมทางการศึกษาเป็นตัวแปรสนับสนุน การประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาดำเนินการผ่าน 3 กระบวนการ ได้แก่ (1) การพัฒนาด้านศีลเพื่อเสริมสร้างวินัยและคุณธรรม (2) การพัฒนาด้านสมาธิเพื่อเสริมสร้างการควบคุมอารมณ์และจดจ่อในการเรียนรู้ และ (3) การพัฒนาด้านปัญญาเพื่อส่งเสริมการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหา ผ่านกิจกรรมบูรณาการในชั้นเรียนและกิจกรรมส่งเสริมวิถีพุทธ ผลลัพธ์สะท้อนว่านักเรียนมีพฤติกรรมเหมาะสมมากขึ้น มีสมาธิในการเรียน และสามารถแก้ปัญหาและอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างสร้างสรรค์ อันแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของหลักไตรสิกขาในการประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาทักษะชีวิตในบริบทการศึกษาขั้นพื้นฐานอย่างเป็นรูปธรรม