บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทในการสร้างสันติภาพ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 4 ประการ ได้แก่ 1) ศึกษาแนวคิดและทฤษฎีการสร้างสันติภาพ 2) ศึกษาหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่เหมาะสมในการสร้างสันติภาพ 3) บูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทในการสร้างสันติภาพ และ 4) นำเสนอองค์ความรู้จากการบูรณาการหลักพุทธปรัชญาเถรวาทในการสร้างสันติภาพ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้การวิจัยเอกสาร (Documentary Research) ควบคู่กับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 15 รูป/คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ประกอบด้วยนักวิชาการด้านพระพุทธศาสนา ผู้เชี่ยวชาญด้านการไกล่เกลี่ยระงับข้อพิพาทโดยชุมชน และตัวแทนผู้ได้รับผลจากการมีส่วนร่วมในการสร้างสันติภาพ กลุ่มละ 5 รูป/คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบบันทึกการวิเคราะห์เอกสารและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง โดยตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์การวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงตีความ พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือโดยการเปรียบเทียบข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์ และนำเสนอผลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบว่า (1) แนวคิดการสร้างสันติภาพร่วมสมัย ทั้งสันติภาพเชิงลบ สันติภาพเชิงบวก และทฤษฎีการแปลงเปลี่ยนความขัดแย้ง สะท้อนว่าสันติภาพที่ยั่งยืนต้องครอบคลุมทั้งการยุติความรุนแรง การสร้างความเป็นธรรม และการพัฒนาความสัมพันธ์ทางสังคม (2) หลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่เหมาะสม ได้แก่ สังคหวัตถุ 4 อคติ 4 และพรหมวิหาร 4 ซึ่งมีบทบาทในการส่งเสริมความเกื้อกูล ป้องกันความลำเอียง และพัฒนาจิตใจให้เอื้อต่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ (3) การบูรณาการหลักธรรมดังกล่าวสามารถเชื่อมโยงการสร้างสันติภาพได้ 3 ระดับ ได้แก่ ระดับปัจเจกบุคคล ระดับสังคม และระดับสากล และ (4) องค์ความรู้ใหม่ที่ได้คือ โมเดล RUSH (Right Understanding, Universal Loving-kindness, Social Justice and Harmony) ซึ่งเป็นกรอบบูรณาการพุทธปรัชญาเถรวาทกับแนวคิดสันติภาพร่วมสมัย โดยเน้นความเข้าใจที่ถูกต้อง เมตตาสากล ความยุติธรรมทางสังคม และความสมานฉันท์ อันเป็นแนวทางเชิงระบบในการส่งเสริมสันติภาพที่มั่นคงและยั่งยืน