การส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุชมรมผู้สูงอายุเขตมีนบุรี กรุงเทพมหานคร ด้วยหลักสัปปายะ
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาสภาพการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุชมรมผู้สูงอายุเขตมีนบุรี กรุงเทพมหานคร ด้วยหลักสัปปายะ 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุด้วยหลักสัปปายะ และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุด้วยหลักสัปปายะ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารทางวิชาการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการวิจัยภาคสนาม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 12 รูป/คน ใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้างเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา และนำเสนอผลการวิจัยเชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุในเขตมีนบุรีมีบริบทสังคมกึ่งเมืองกึ่งชนบท โดยวัดเป็นศูนย์กลางทางจิตใจ ผู้สูงอายุเผชิญปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ความโดดเดี่ยวทางสังคม และผลกระทบทางจิตสังคมภายหลังสถานการณ์ COVID-19 แม้ชมรมผู้สูงอายุและวัดมีบทบาทในการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาวะ แต่ยังมีข้อจำกัดด้านสภาพแวดล้อมและพื้นที่ที่ไม่สอดคล้องกับข้อจำกัดทางกายของผู้สูงอายุ 2) การพัฒนาสุขภาวะตามหลักสัปปายะ 7 และภาวนา 4 ประกอบด้วยสุขภาวะทางกายผ่านอาวาส อุตุ และโภชนสัปปายะ สุขภาวะทางสังคมผ่านปุคคลและภัสสสัปปายะ สุขภาวะทางจิตผ่านอิริยาบถสัปปายะ และสุขภาวะทางปัญญาผ่านกิจกรรมพุทธบูรณาการ และ 3) แนวทางการส่งเสริมสุขภาวะนำไปสู่การพัฒนา แบบจำลองสัปปายะเกื้อหนุน ภาวนาหนุนเสริม สู่สัจธรรมชราสูตร (Sappaya–Bhavana–Chara Model: SBC Model) ประกอบด้วย 3 ระดับ ได้แก่ โครงสร้างกายภาพและนโยบาย กระบวนการกลุ่มและพฤติกรรมสังคม และจิตปัญญาและความหมายของชีวิต ซึ่งเป็นแนวทางบูรณาการการส่งเสริมสุขภาวะที่ช่วยให้ผู้สูงอายุยอมรับความเปลี่ยนแปลงของชีวิตตามหลักชราสูตรและไตรลักษณ์ ดำรงชีวิตอย่างสงบ มีคุณค่า และรักษาศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2569). สถิติผู้สูงอายุประเทศไทย พ.ศ. 2569. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
กรมอนามัย. (2567). คู่มือการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
กระทรวงสาธารณสุข. (2566). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2550). พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ.
ธัญรัศม์ ภุชงค์ชัย. (2567). การศึกษาระดับสุขภาวะแบบองค์รวมและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9.
ป.อ. ปยุตฺโต (สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์). (2562). สุขภาวะองค์รวมแนวพุทธ. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.
ป.อ. ปยุตฺโต (สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์). (2564). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพมหานคร: ผลิธัมม์.
พระครูอุดมฐิติคุณ (อิทธิพล อนุตฺตโร/จำปาศรี), อภินันท์ จันตะนี, และสมเดช นามเกตุ. (2568). การส่งเสริมสุขภาวะของผู้สูงอายุโดยใช้หลักพุทธธรรมทางพระพุทธศาสนาในจังหวัดหนองคาย. วารสารปัญญาปณิธาน, 10(1).
ภมรพรรณ ยุระยาตร์. (2555). สุขภาวะของผู้สูงอายุตามแนวคิดของไรฟ์. วารสารพฤฒาวิทยา, 12(2), 45–61.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2563). หลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต. นครปฐม: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2568. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
Adams, T., Bezner, J., & Steinhardt, M. (1997). The Conceptualization and Measurement of Perceived Wellness. American Journal of Health Promotion, 11(3), 208–218.
Pender, N. J. (2011). Health Promotion in Nursing Practice (6th ed.). Boston, MA: Pearson Education.
Ryff, C. D. (1989). Happiness Is Everything, or Is It? Explorations on the Meaning of Psychological Well-Being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081.
United Nations. (2024). World Population Prospects 2024. New York, NY: United Nations.
World Health Organization. (2023). Decade of Healthy Ageing 2021–2030. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2024). Ageing and Health. Geneva: World Health Organization.